Friese les of toch Stellingwerfs? 'Nergens ligt de taal zo gevoelig als in Ooststellingwerf'
In dit artikel:
Vanaf 1 augustus moeten alle leerlingen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs in Friesland getraind worden in het actief gebruiken van het Fries; de zogenoemde kerndoelen moeten uiterlijk in 2031 in de schooladministratie zitten en kunnen worden gecontroleerd. Omdat Ooststellingwerf in 2018 vergat een vrijstelling aan te vragen, valt die gemeente — waar overwegend Stellingwerfs wordt gesproken — nu ook onder die verplichting, terwijl plekken als Weststellingwerf en de Waddeneilanden vrijgesteld blijven.
Een rondgang langs vijf scholen in de regio laat zien hoe verdeeld de praktijk en de meningen zijn. In Haulerwijk (boven de Tjonger, Friestalig gebied) spreekt ongeveer de helft van groep 8 Fries; docent en taalcoördinator Alex de Jonge draagt het Fries actief uit en ziet taal als wezenlijk voor communicatie en identiteit. Hij benadrukt dat leerlingen op de middelbare school in Waskemar Fries wél krijgen, wat volgens hem dubbelzinnig is voor de doorgaande leerlijn. Een praktijkvoorbeeld op zijn school: een Oekraïens jongetje floreerde toen hij materiaal in zijn moedertaal hoorde — een illustratie van het belang van meertaligheid.
Bij Stichting Comprix, verantwoordelijk voor 35 basisscholen in Opsterland, Weststellingwerf en Ooststellingwerf, klinkt grote zorg over de uitvoerbaarheid. In Opsterland is men al goed met Fries bezig; Weststellingwerf gebruikt de vrijstelling en focust op heemkunde en Stellingwerfs. Ooststellingwerf ligt precies op de taalgrens: boven de Tjonger Fries, eronder Stellingwerfs. Bestuurder Edwin de Weers noemt het gevoelige terrein en wijst op praktische knelpunten: veel teams hebben geen Friestalige leerkrachten en er is geen budget voor extra vakdocenten. De stichting heeft met de provincie overlegt en hoopt vóór de zomervakantie op heldere richtlijnen en ruimte voor maatwerk.
Op scholen in dorpen waar nauwelijks Fries wordt gesproken, zoals Elsloo, vinden directeuren en leerlingen het onlogisch om Fries verplicht te stellen. Directeur Chris Hoen stelt dat basisvaardigheden in Nederlands eerst goed moeten staan; de aanwezigheid van Oekraïense kinderen maakt extra taaleisen lastig. Ook op het Stellingwerf College in Oosterwolde en in Oldeberkoop is het beeld gemengd: sommige leerlingen begrijpen en waarderen Fries, anderen niet; het Stellingwerfs wordt door velen als uitstervend beschouwd maar wordt via heemkunde en projecten geprobeerd levend te houden.
Politiek en onderwijsveld pleiten vooral voor maatwerk: boven de Tjonger meer Fries, onder de Tjonger meer oog voor Stellingwerfs en lokale cultuur. Veel partijen zijn huiverig voor een rigide top-down aanpak en maken zich zorgen over extra druk op scholen en mogelijke negatieve gevolgen voor toetsing als Fries halfbakken wordt ingevoerd. Voorlopig ligt de bal bij de provincie om duidelijkheid en praktische invulling te geven, waarbij scholengemeenschappen hopen op ruimte voor lokale aanpassingen en extra ondersteuning.