Friese kiezers stemden vorige week 26 vrouwelijke kandidaten extra de gemeenteraden in
In dit artikel:
Friese kiezers stelden bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorige week 41 kandidaten rechtstreeks in de raad dankzij voorkeursstemmen; daarvan zijn 26 vrouwen en 15 mannen. Die 41 ‘doorbraak’-kandidaten vormen precies tien procent van de opnieuw toegekende zetels in de achttien gemeenten en verdringen in totaal 35 mannen en 6 vrouwen die hoger op de lijsten stonden. Het uiteindelijke beeld kan nog verschuiven: installatie van de nieuwe raden volgt de komende weken en enkele winnaars hebben al aangegeven hun zetel niet te willen innemen.
Voorbeelden uit de Friese gemeenten tonen de slagkracht van voorkeursstemmen. In Leeuwarden zorgden kiezers ervoor dat vier vrouwen de raad in gingen (onder meer kandidaten van GroenLinks-PvdA, CDA en GB058), waardoor vier hoger geplaatste mannen werden gepasseerd. Ook in Smallingerland leverde het stemgedrag een verschuiving van vier mannen naar vier vrouwen op; de FNP, SP en VVD droegen hieraan bij. Bij de VVD in Ooststellingwerf zorgde Judith Veenhouwer (plaats 7) ervoor dat de driehoofdige fractie niet uitsluitend uit mannen bestaat. In Heerenveen haalde Jetske van ’t Blik‑Snoek van Frisse Wind 21 vanaf plaats 7 genoeg stemmen om boven nummer 2 uit te stijgen.
Niet alle door kiezers ‘afgedwongen’ zetels blijven echter in handen van de winnaars. In Leeuwarden keert Rixt van der Meulen haar gewonnen plek bij GB058 terug vanwege een promotie op het werk; haar plaats gaat naar Christiaan Okkema (lijstplaats 3). Op Schiermonnikoog ziet wethouder Ilja Zonneveld af van haar raadszetel; die schuift door naar Daniëla Koele. Andere persoonlijke misser: in Heerenveen miste GroenLinks‑PvdA‑kandidate Loubna Raouj‑Oujedid het raadslidmaatschap op één stem.
Er zijn ook opvallende lokale verhalen: in Súdwest‑Fryslân won Marcel van der Meulen een plek op de PVV-lijst maar neemt die pas over na het vertrek van de huidige lijsttrekker over twee jaar; hij is net vader van een tweeling. Johan Talsma (Liberaal Noardeast‑Fryslân) keert via voorkeurstemmen terug in de raad. In Noardeast‑Fryslân kreeg Piet Braaksma voldoende steun om naast zijn zoon (lijsttrekker Adol Braaksma) in de raad te zitten; hij stond op plaats vier en haalde meer stemmen dan nummer twee.
Op sommige plaatsen haalden kandidaten opvallend meer stemmen dan hun lijsttrekkers: in Opsterland kreeg D66‑kandidaat Marije Olthof meer stemmen dan lijsttrekker Jeroen Blok; in Leeuwarden kreeg Partij voor de Dieren‑kandidaat Annalies Woudstra met grote marge de voorkeursdrempel, maar lijsttrekker Johannes Beers kreeg iets meer stemmen en blijft gezicht van de fractie. In andere gemeenten was er juist geen verschuiving: op Terschelling, Ameland, Harlingen en in Dantumadiel klommen lagere kandidaten niet boven hoger geplaatsten uit.
Kortom: voorkeursstemmen hebben in Friesland zichtbaar invloed gehad op de samenstelling van lokale raden, met een duidelijke positieve beweging richting meer vrouwen vanuit lagere lijstplaatsen. De definitieve zetelverdeling en daarmee de precieze man‑vrouwverhouding worden de komende weken vastgesteld tijdens de installatievergaderingen, nadat sommige kandidaten hebben besloten hun zetel al dan niet te aanvaarden.