Friese gemeenten zitten ruim in hun financiële jasje, maar 'schijn bedriegt'

In dit artikel:

Friese gemeenten hadden eind 2024 samen zo’n 900 miljoen euro op de bank, maar die buffer is volgens accountantskantoor BDO geen garantie voor financiële gezondheid. BDO, dat dit jaar voor de achtste keer de gemeentefinanciën in kaart bracht, waarschuwt dat opgebouwde reserves het echte beeld verhullen.

De cijfers leiden tot uiteenlopende oordelen: Vlieland scoort matig, terwijl Harlingen, De Fryske Marren en Dantumadiel hoog beoordeeld worden; Súdwest‑Fryslân, Smallingerland en Heerenveen volgen met sterke cijfers en Leeuwarden zit in het midden. Die scores zijn vooral te danken aan relatief volle spaarpotten, maar veel begrotingen verwachten tekorten in de komende jaren.

BDO ziet vooral een structureel probleem bij het maatschappelijk vastgoed — zwembaden, bibliotheken, muziek‑ en cultuurvoorzieningen — waarvan onderhoud, renovatie, verduurzaming en nieuwbouw jarenlang zijn uitgesteld. Door dat doorschuiven lopen de kosten op en ontstaan grote investeringsopgaven van tientallen miljoenen die vaak niet zichtbaar zijn in de huidige meerjarenbegrotingen. Daardoor ontstaat volgens de accountants een vertekend beeld van de financiële klempositie.

De discussie speelt in een klimaat waarin twee derde van de gemeentelijke inkomsten van het Rijk komt, waardoor gemeenten weinig beleidsruimte hebben. Het eerder gevreesde ‘ravijnjaar’ met forse rijkskortingen werd voorlopig afgewend door het formerende kabinet in de Voorjaarsnota, maar bezuinigingen zijn deels uitgesteld: in 2028 moeten alle gemeenten samen 500 miljoen euro besparen op jeugdzorg. Meestal wordt er bezuinigd op lokale taken als sport en cultuur, al zijn er ook mogelijkheden om inkomsten te verhogen via parkeerbeleid en onroerendezaakbelasting.

Met de gemeenteraadsverkiezingen over twee maanden spoort BDO nieuwe colleges aan om nu al ruimte te maken voor de noodzakelijke investeringen. De VNG wijst hetzelfde probleem aan: de geldkraan vanuit Den Haag staat dicht, terwijl de investeringsbehoefte de komende jaren miljarden vergt en inwoners dat zullen merken.