Fries examen: zes fout van de veertig
In dit artikel:
Op vrijdag deed de redacteur mee aan het vmbo-tl-examen Fries, samen met de 15‑jarige Laura van der Heide (Rotterdam), die in de gymzaal van Impulse! in Leeuwarden haar toets maakte. Laura had van haar lerares drie markeerstiften gekregen met bemoedigende teksten en kreeg van de provincie Fryslân een badhanddoek met een Friese slogan. De surveillanten en de examensecretaris gaven korte uitleg (in het Fries) en om 09.00 uur startte de stopwatch; twee uur voor veertig vragen over twee Friestalige teksten.
De teksten waren beide vertaald uit het Nederlands: één over een stagereis naar Gambia, de andere een journalistieke tekst met antropologe Anne‑Goaitske Breteler over het verschijnsel van de ‘dorpsgek’. Beide teksten liepen ongeveer 2,5 A4 en de vragenlijst bestond uit een mix van meerkeuze en veel open vragen. Er werd van kandidaten gevraagd tekstsoorten te herkennen (anekdote, conclusie, mening) en verbindingsrelaties tussen zinnen aan te geven (vergelijking, conclusie, opsomming, uitleg). Antwoord geven mocht in het Fries of het Nederlands.
Voor niet‑Friessprekende leerlingen (en voor de redacteur) bleken vooral de open, redenerende vragen pittig. Sommige beeldspraken zijn nogal exotisch — een passage vergelijkt “skiterige strûkjes” met “koekkrommen” — en vereisen uitleg. Over het geheel waren de meeste vragen echter helder en goed te beantwoorden; de teksten bevatten ook een aansporende strekking (vrijwilligerswerk) en wat plattelandsachtergrond. Laura vond de teksten wat lang, maar redelijk te doen en was vooral opgelucht dat er geen lastige schrijfopdracht bij zat. Ze koos Fries als examenvak omdat ze geen Frans of Duits wilde en omdat ze vindt dat wie in Fryslân woont de taal op zijn minst moet kunnen verstaan en lezen; ze zegt de taal nu volledig te kunnen verstaan en lezen en bijna te kunnen schrijven. Laura wil later een acteursopleiding in Leeuwarden doen en droomt van regisseren.
De redacteur scoorde zes fouten van de veertig en leverde kritiek op enkele vraagstellingen: onzorgvuldige beeldplaatsing (een “maaiveld” in de woestijn) en vragen die volgens hem te speculatief waren over de intenties van de schrijver. Desondanks wordt het examen als redelijk beoordeeld.
Breder kader: de provincie Fryslân werkt actief aan sterker Friesonderwijs; in februari zijn nieuwe kerndoelen voor het vak vastgesteld die op 1 augustus ingaan. Fries wint op scholen aan aandacht en populariteit, iets waar leerlingen als Laura concreet profijt van kunnen hebben.