Franz Peter Schubert, het meisje en de dood

In dit artikel:

Abe de Vries en Jan Ybema belichten deze week Franz Peter Schuberts Strijkkwartet nr. 14 in D-mineur, D.810 — beter bekend als "Der Tod und das Mädchen". Schubert, de Wener die op 31-jarige leeftijd stierf en bijna duizend werken naliet, leeft voort in dit kwartet uit 1824 waarin vooral het tweede deel, het bijna vijftien minuten durende Andante con moto, als een hoogtepunt wordt gezien. Dat Andante bouwt voort op Schuberts eerdere lied op het gedicht "Der Tod und das Mädchen" en wordt vaak als een gesprek met de dood gelezen.

De auteurs plaatsen het werk in het licht van Schuberts leven: populair in vriendenkringen maar materieel arm, een geëngageerd componist die een aanbod om hofcomponist te worden afwees omdat hij onafhankelijk wilde blijven, en wiens gezondheid in die jaren snel verslechterde. Veel interpretaties verbinden de intensiteit van het kwartet met zijn ziekte, maar de column waarschuwt voor te snelle biografische verklaringen en het romantische cliché dat kunst uit lijden voortkomt. Een brief van Schubert uit 1825 toont wel zijn wanhoop en verzwakte hoop op herstel, wat de dramatiek van het werk plausibel maakt, zonder alles te verklaren.

Aanbevolen luistervoorbeeld: de opname van het Artemis Quartet (2012, Erato) met Natalia Prischepenko als eerste viool, die volgens de schrijvers als referentie geldt. Het stuk blijft een wezenlijk voorbeeld van Schuberts vermogen om persoonlijke kwetsbaarheid en muzikale glans te verenigen.