Filmwetenschapper Dan Leberg (44) verklaart waarom kerstklassiekers als 'Love Actually' elk jaar terugkeren
In dit artikel:
Dan Leberg (44), Canadees en universitair docent film aan de Rijksuniversiteit Groningen, legt uit waarom sommige kerstfilms uitstijgen boven de overvloed aan jaarlijks geproduceerde titels en ieder jaar weer terugkeren. Volgens Leberg is ‘kerstfilm’ geen strak afgebakend genre zoals horror of sciencefiction; vaak volstaat een kerstboom of een scène op kerstavond al om een titel in het spreekwoordelijke vakje te plaatsen. Tegelijk is die vage grens onderdeel van de aantrekkingskracht: kitsch, sentimentaliteit en parodieën horen bij het geheel.
Leberg bespreekt twee dominante verklaringen binnen de filmwetenschap. De eerste ziet kerstfilms als onderdeel van een consumptieritueel: cadeaus, samen eten en het juist in die periode samen kijken naar bepaalde films zijn culturele handelingen die het seizoen markeren. Zelfs bioscoopbezoek hoort daarbij; eerste kerstdag behoort volgens hem tot de drukste dagen in de filmzalen, omdat mensen op zoek zijn naar gezelschap of afleiding.
De tweede verklaring benadrukt dat Kerstmis in de westerse cultuur grotendeels geseculariseerd is, maar nog steeds spirituele motieven bevat. Veel seculiere kerstverhalen draaien om transformatie en mystiek — denk aan de geesten in A Christmas Carol of de magische omkeer bij karakters die tijdens kerst onverwacht menselijker worden. Het thema van thuiskomen en veilige warmte, zoals in Frank Capra’s klassieker It’s a Wonderful Life (1946), staat centraal: personages realiseren zich vaak hoe belangrijk verbinding en samen zijn zijn.
Vernieuwing is volgens Leberg zelden de hoofdprioriteit bij kerstfilms; veel nieuwe titels zijn voorspelbaar en door streamingdiensten op algoritmen gebaseerd. Toch kunnen sommige films op originele manieren iets toevoegen: Home Alone bracht bijvoorbeeld carnavaleske, over-the-top slapstick in het kerstrepertoire, waardoor moreel beladen scènes toch acceptabel leken. Voor Leberg persoonlijk is de animatiefilm Klaus (2019) noemenswaardig omdat die op een ontroerende manier verdriet en blijdschap tegelijk toont — iets wat zijn jonge zoon duidelijk raakte.
Hoewel Leberg niet veel nieuwe titels ziet die het niveau van echte klassiekers zullen halen, benadrukt hij dat dat niet erg is. Kerstfilms functioneren vooral als persoonlijke rituelen; wie elk jaar Love Actually, Elf of een Harry Potter-marathon kijkt, onderhoudt een eigen traditie. Of iemand Die Hard als kerstfilm beschouwt is uiteindelijk een kwestie van smaak: het maakt van die film dan die persoon’s kerstklassieker.
Als afsluiting deelt Leberg zijn favoriete kerstkijkmomenten, variërend van It’s a Wonderful Life tot een geliefde kerstaflevering van The Office en de film Klaus, waarbij persoonlijke herinneringen en familiebanden de keuze vaak bepalen.