Filmbeelden opgedoken van aftocht Duitse Wehrmacht uit Drachten
In dit artikel:
In Drachten zijn zeldzame filmbeelden opgedoken van de aftocht van Duitse troepen eind mei 1945. De opnames tonen de lange colonne van de Wehrmacht die vanuit ‘Vesting Holland’ via de Afsluitdijk door Friesland en Groningen trok richting de grens bij Nieuweschans, waarbij Drachten op de route lag. De beelden zijn gemaakt door H.J.B. Hamer vanuit een bovenraam van zijn woning aan de Burgemeester Wuiteweg.
De film, die ook opname’s bevat van de bevrijdingsfeesten op 9 mei 1945 en Koninginnedag op 31 augustus 1945, werd in 2025 door Hamer’s dochter geschonken aan Smelne’s Erfskip. Het materiaal duurt ongeveer twintig minuten en zal op 9 mei vertoond worden in schouwburg De Lawei, samen met twee korte films over de bezettingstijd; kaartjes zijn via De Lawei verkrijgbaar.
Dagelijks trokken volgens de registratie duizenden Duitse soldaten voorbij, in totaal circa 60.000 man over ongeveer tien dagen. Ze brachten hun eigen bagage, veldkeukens en proviand mee op handkarren en paard-en-wagen en mochten geen gebruikmaken van lokale voorzieningen. Een week eerder waren onder Canadese begeleiding al routes en bivakken voorbereid om latrines en wasplaatsen in te richten. Tussen Drachten en Olterterp werden drie verzamelbivakken ingericht; de lokale krant publiceerde een nachtelijk verbod rond die kampen en waarschuwde dat overtreders neergeschoten konden worden — wat aangeeft hoe riskant en logistiek ingewikkeld de terugtrekking was.
Filmmateriaal van zulke terugtrekkingen is schaars; het Fries Film- en Audioarchief bezit bijvoorbeeld kortere beelden uit Sneek. De Drachtster opnames vallen op door hun lengte, nabijheid en beeldkwaliteit en geven een indringend beeld van infanterie en cavalerie in beweging. Hamer zelf was lederwarenfabrikant en stond in contact met Douwe Rijpkema, een lokale verzetsleider; Hamer ondersteunde het verzet op de achtergrond en speelde na de oorlog een rol in de industrialisering van Drachten.
De film is online te bekijken en wordt ook in De Lawei vertoond tijdens een avond verzorgd door Smelne’s Erfskip en het Fries Film & Audio Archief, waarmee het regionaal oorlogsverleden op een visuele en toegankelijke manier wordt vastgelegd.