'Ferburgen Fryslân' fan Willem Schoorstra mei in soad oertsjûging skreaun | ★★★★☆

In dit artikel:

Willem Schoorstra onderzoekt in Ferburgen Fryslân de vaak onopvallende resten van bijgeloof, magie en religieuze praktijk in de Friese landschapshistorie. Aan de hand van honderden vondsten — van krassporen op kerkmuur tot zogenoemde toverknopen, familietekens en grafstenen — toont hij hoe mensen in onzekere tijden rituelen en symbolen gebruikten om ongeluk af te weren of gezondheid te bevorderen. Een klein krasje op een muur kan volgens Schoorstra geen toevallig merkteken zijn maar een bewuste ‘scrap’ waarvan het materiaal zelfs als geneeskrachtig poeder is ingezet.

Het boek is overtuigend en rijk gedocumenteerd; Schoorstra legt ook parallellen met vergelijkbare praktijken elders in Europa en pleit ervoor de zogenoemde heidense elementen niet als geïsoleerd te zien maar als continuïteit met latere christelijke gebruiken. De lezer wordt snel in het onderwerp gezogen: termen als libaasjes, apotropeïsche rituelen (beschermingshandelingen tegen het kwaad) en liminale situaties worden weinig uitgemeten, wat nieuwsgierige lezers soms meteen diep in het materiaal plaatst.

Hoogtepunten zijn hoofdstukken over huiselijke beschermingssymbolen, waarin alles langsloopt van klokkenbidders tot gebeeldhouwde leeuwenkoppen en genezende tekens op kerkmuren. Schoorstra blijft vooral beschrijvend en raakt niet in overdrijving. Eindscore: vier van de vijf sterren. Publicatie: Het Nieuwe Kanaal, Engelse vertaling door Boukje Emma Smith, 375 pagina’s, €35.