Feiten geven meer hoop dan het 'Journaal'

In dit artikel:

Ralf Bodelier, filosoof en organisator van abdijsessies over hoop en vooruitgang, betoogt dat het gevoel dat de wereld “in brand staat” door beeldvorming en actuele conflicten wordt versterkt, maar dat historische data een genuanceerder beeld tonen. Actuele brandhaarden—zoals in het Midden-Oosten, Oekraïne, Iran en de vaak vergeten oorlogen in Soedan, Congo of de Sahel—wekken de indruk van algehele ineenstorting. Toch leeft volgens Bodelier wereldwijd circa 200 miljoen mensen in oorlogsgebieden, ongeveer 2 procent van de wereldbevolking; de overige 98 procent ervaart een mate van veiligheid die voor eerdere generaties onvoorstelbaar was.

Historisch perspectief voert terug naar tijden waarin geweld de norm was: Bijbelse en klassieke teksten staan vol met moord, marteling en etnische zuiveringen, en vóór de twintigste eeuw kostten oorlogen de levens van enorme aantallen mensen. Sinds de Tweede Wereldoorlog is er echter een duidelijke daling van oorlogsslachtoffers: vorig jaar waren er naar schatting rond de 160.000 directe oorlogsdoden, en de kans om tegenwoordig door een bom of kogel te sterven is ongeveer tien keer lager dan in 1950. Die verbetering ziet Bodelier niet als toeval, maar als het resultaat van beleidskeuzes en institutionele veranderingen — van de oprichting van de Verenigde Naties en de intensivering van wereldhandel tot bredere toegang tot onderwijs.

Tegelijk erkent hij tegenwerpingen: statistieken bieden geen troost aan slachtoffers en vormen geen garantie voor de toekomst, zeker niet in een tijd met nucleaire wapens. Daarnaast waarschuwt hij dat fysieke geweldsvermindering kan samengaan met subtielere vormen van dwang, zoals armoede, uitsluiting en surveillance. Doemdenken is volgens hem gevaarlijk omdat het beleidsbereidheid ondermijnt; pessimisme kan investering in diplomatie, vredesmissies en ontwikkelingssamenwerking belemmeren.

Zijn pleidooi is voor een “data-gestuurd vooruitgangsoptimisme” dat niet naïef is, maar praktisch: erkenning van lange-termijnverbeteringen moet motiveren tot doorwerken aan vrede en herstel. Bodelier sluit met een seizoensmetafoor: net als de lente en het paasfeest herinneren aan opstanding en herstel, kan het erkennen van vooruitgang dienen als belofte en stimulans voor volgende generaties om geweld verder terug te dringen.