Ethiek is niet ouderwets, maar juist nu urgent. Zo houd je je ethische basis zuiver | opinie

In dit artikel:

In de huidige berichtgeving lijkt ethiek soms achterhaald, maar publieke verontwaardiging over belangenverstrengeling, misleiding en machtsmisbruik laat juist zien dat mensen nog steeds fatsoenlijk leiderschap eisen. Rutger Boelsma (RBC‑Consultants, Leeuwarden) betoogt dat karakter en gewoontevorming de kern vormen van eerlijk leiderschap: deugden ontstaan door herhaald handelen, niet door grote woorden.

De auteur haalt klassieke denkers aan om zijn punt te onderbouwen. Aristoteles benadrukte dat ethiek uit gewoonten komt; Immanuel Kant bood een praktische toets: handel alleen volgens die regel die je universeel zou willen zien; en Hannah Arendt waarschuwde dat gedachteloosheid — het uitbesteden van je geweten aan systemen — kan leiden tot grote missers. Daarnaast wijst Boelsma op dagelijkse psychologische valkuilen zoals rationalisatie: mensen rechtvaardigen hun gedrag met excuses als “iedereen doet het” of “het is voor een hoger doel”.

Ethiek is volgens hem geen luxe voor rustige tijden, maar een dagelijkse oefening die begint buiten bestuurskamers: aan de keukentafel, op kantoor, in de spiegel. Concreet adviseert hij vijf stappen om je eigen morele kompas te scherpen:
1) Oefen zelfonderzoek: vraag niet alleen of iets mag, maar of het juist is;
2) Organiseer tegenspraak: zoek mensen die durven tegenstemmen;
3) Wees transparant over belangen: verborgen agenda’s ondermijnen vertrouwen;
4) Let op kleine concessies: grote integriteitsschendingen beginnen vaak met kleintjes;
5) Houd schaamte levend: een gezond besef dat reputatie verdiend wordt en snel kan verdwijnen.

Boelsma citeert ook Stephen Covey’s idee dat vertrouwen het fundament van leiderschap is; zonder vertrouwen blijft alleen macht over, en macht die steeds harder moet werken. De kernboodschap is dat we al die systemen en regels kunnen hebben, maar zonder een innerlijk kompas blijven mensen en organisaties kwetsbaar. Ethiek hoort niet alleen in speeches of jubileumboeken, maar moet praktijk worden — elke maandagmorgen om half negen, en in elk besluit wanneer niemand toekijkt.

De afsluitende vraag is praktisch: welke dagelijkse gewoonten houden ons op koers?