Energietransitie in volle gang: waarom er nu overal grote batterijen worden aangesloten
In dit artikel:
Het landschap raakt gevuld met grote batterijen: eigenlijk vaak zeecontainer‑achtige units met een omheining, maar hun rol is groter dan het uiterlijk doet vermoeden. In 2023 zette toenmalig klimaatminister Rob Jetten een strategie uit om opslagcapaciteit snel op te schalen, en netbeheerder TenneT rekende uit hoeveel per provincie nodig is — voor Friesland lag dat in zijn berekeningen tussen grofweg 200 en 1.000 megawatt. Sindsdien nemen projecten toe: boeren, energiecoöperaties en ontwikkelaars plaatsen batterijen bij zonnedaken en -parken, en gemeenten stemmen steeds vaker in met concrete plannen (bijvoorbeeld bij Gorredijk, Lemmer en recent Tjerkwerd).
Een zichtbaar voorbeeld is de onlangs geopende batterij op de Energiecampus in Leeuwarden, gebouwd door AQ Storage/D4 (Douwe Faber). Die levert maximaal 2 MW gedurende twee uur (4 MWh) — genoeg voor een klein dorp — maar is relatief bescheiden en goed weggestopt achter een geluidswal. Grotere plannen in Friesland variëren van een voorgesteld 10 MW/40 MWh‑project bij Tjerkwerd tot een 400 MWh‑voorziening bij de oude centrale in Burgum; nationale ambities reiken zelfs tot gigabatterijen zoals de geplande 1.200 MWh‑opslag bij Delfzijl.
De directe aanleiding is netcongestie: Nederland produceert veel duurzame stroom, maar productie en verbruik lopen vaak niet synchroon. Batterijen kunnen pieken opslaan en op dalmomenten leveren, waardoor het net minder gespannen raakt en curtailment (afkappen van wind- en zonneproductie) vermindert. Tegelijk kunnen batterijen lokaal conflicteren met het net omdat ze op grotere markten handelen dan de regionale kabelstructuur aankan.
Verdienmodellen bestaan uit marktarbitrage (laden bij lage prijzen, ontladen bij hoge prijzen) en contracten met netbeheerders zoals Liander en TenneT, die opslag tegen vergoeding inzet bij lokale capaciteitstekorten. Experts waarschuwen dat arbitrage op termijn minder lucratief wordt naarmate meer opslag het prijsverschil tussen hogere en lagere momenten verkleint.
D4 ziet opslag als onderdeel van een bredere oplossing: naast kabels zijn slimme software, AI en passende regelgeving nodig om vraag en aanbod slimmer op elkaar af te stemmen. Faber verwacht nog jaren met tientallen projecten, maar voorziet ook dat de markt zichzelf uiteindelijk egaliseert.
Een volgend Fries voorbeeld is een geplande 1,6 MW‑batterij voor ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten. Het ziekenhuis wil daarmee de betrouwbaarheid vergroten en meer eigen zonstroom benutten; samen met netbeheerder Liander heeft het ook afspraken om het verbruik te verminderen als het lokale net onder druk staat. Daarmee illustreert opslag zowel technische als commerciële ingrepen die de energietransitie mogelijk moeten blijven maken.