Elke manier om AOW-kosten te beteugelen doet pijn; de coalitie wil gepensioneerden ontzien, maar raakt lagere inkomens
In dit artikel:
D66, VVD en CDA willen de AOW‑leeftijd sneller laten stijgen om de toenemende kosten van de AOW op te vangen. Tijdens een debat in de Tweede Kamer op woensdag verdedigen de drie coalitiepartijen het plan met het argument dat de vergrijzing de uitgaven de komende jaren stevig omhoog duwt: vorig jaar ging bijna 56 miljard euro naar AOW (ongeveer 4,7% van het bbp) en het Centraal Planbureau verwacht dat dit de komende vijftien jaar oploopt naar circa 5,7% van het bbp. Volgens de coalitie is ingrijpen daarom onvermijdelijk.
Het voorstel stuit op brede tegenstand in de Kamer. Alle potentiële oppositiepartijen verwerpen de versnelling van de AOW‑leeftijd, en critici wijzen erop dat de maatregel het pensioenakkoord van kabinet‑Rutte III ondermijnt. Dat akkoord, waar vakbonden zoals FNV aan meewerkten, bevatte een afspraak om de aansluiting van de AOW‑leeftijd op de levensverwachting minder snel te laten verlopen; die concessie dreigt de coalitie nu weer terug te draaien voordat de stelselwijziging volledig is ingevoerd.
De keuze om juist de AOW‑leeftijd te verhogen is politiek berekend: de rekening komt vooral bij huidige werkenden en jongeren terecht, terwijl alternatieven grotendeels het inkomen van gepensioneerden zouden aantasten en daardoor politiek gevoeliger zijn. Ambtelijke adviezen noemen bijvoorbeeld de fiscalisering van de AOW — meer financiering via belastingen zodat gepensioneerden relatief meer bijdragen — wat op termijn zo’n 5,5 miljard euro per jaar zou opleveren, tegenover circa 2,7 miljard voor de versnelde AOW‑leeftijd. Andere opties zijn directe verlaging van uitkeringen of het afbouwen van belastingvoordelen, maar die treffen gepensioneerden letterlijk in de portemonnee.
Het debat laat ook zien dat de voorgestelde maatregel onevenredig effect heeft op lagere inkomens: mensen met fysiek zwaardere banen beginnen vaak vroeger met werken en hebben een kortere levensverwachting, waardoor een hogere pensioenleeftijd hen harder raakt. Tegelijkertijd groeit de invloed van gepensioneerden politiek, waardoor ingrepen die hen treffen moeilijker te verkopen zijn.
Gezien het gebrek aan politieke steun lijkt het waarschijnlijk dat het coalitievoorstel op termijn wordt afgezwakt of sneuvelt. Dat stelt de vraag hoe het financiële gat in de AOW‑financiering dan wél gedicht moet worden — een keuze tussen maatregelen die evenmin populair zijn en uiteenlopende groepen in de samenleving harder zouden treffen.