Eerstelijns journalistiek is de moeder van alle nieuwsmedia | opinie
In dit artikel:
Freek Staps, hoofdredacteur van het ANP, stelt dat onafhankelijke journalistiek alleen kan voortbestaan wanneer media kunstmatige intelligentie bedachtzaam omarmen — maar waarschuwt tegelijk tegen het verheffen van onderzoeksjournalistiek tot de enige cruciale vorm. Hij onderstreept dat AI inmiddels geen hulpje meer is maar een integraal onderdeel van het dagelijkse journalistieke werk: het versnelt productie, helpt analyseren en verspreiden, en verandert hoe nieuws wordt gemaakt. Dat maakt adoptie en investering in AI noodzakelijk om grip op de werkelijkheid te houden.
Tegelijk nuanceert Staps onlangs verschenen pleidooi van oud-hoofdredacteur Peter Vandermeersch: ja, onderzoeksjournalistiek is essentieel — zonder die vorm zouden veel misstanden onopgemerkt blijven — maar het is niet het enige fundament van de pers. Staps brengt de aandacht terug naar eerstelijnsjournalistiek: journalisten die ter plekke feiten registreren, verifiëren en snel publiceren. Zij vormen de basis van het nieuwslandschap door dag-in-dag-uit gebeurtenissen vast te leggen en zo een gedeelde feitenbasis te leveren waarop duiding, achtergrondverhalen en democratische controle kunnen rusten.
Hij noemt concrete voorbeelden van wat eerstelijnsverslaggeving oplevert: actuele ontwikkelingen rond vredesonderhandelingen over Oekraïne, treinstoringen bij NS met directe reiseffecten, sportcontracten, lokale buslijnen, rechtszaken, politieke debatten en nieuwe uitlatingen van publieke figuren. Zonder deze eerste rapportage zou er veel minder betrouwbare informatie zijn om verder onderzoek of analyse op te bouwen.
Staps benadrukt tevens de grenzen van AI: systemen hebben geen “boots on the ground”, kunnen niet zelf ter plekke observeren, vertrouwelijke bronnen opbouwen of kritische interviews afnemen. AI kan wel helpen bij het ordenen, samenvatten en verspreiden van wat journalisten hebben vastgelegd. Daarom is transparantie over (AI-)werkprocessen richting publiek cruciaal om vertrouwen te behouden.
Zijn kernboodschap is tweeledig: omarm AI verstandig en investeer in eigen journalistiek onderzoek, maar romantiseer niet één tak van de pers ten koste van andere. De professionele pers is een breed ecosysteem; zowel onderzoeksjournalisten als eerstelijnsverslaggevers zijn onmisbaar voor een goed geïnformeerde samenleving. Door deze balans te bewaken blijft nieuwsvoorziening robuust in een tijd van technologische verandering.