Een vooral digitale wereldoorlog is inmiddels allang begonnen en vergt een weerbaarder samenleving | opinie

In dit artikel:

Op 7 mei ontstond in een datacentrum in Almere een brand die de stroomvoorziening lamlegde en urenlange verstoringen veroorzaakte bij organisaties die van die servers afhankelijk zijn. Universiteiten kregen applicatieproblemen, websites vielen uit, openbaar vervoer liep vast en veerdiensten naar de Waddeneilanden moesten terugvallen op handmatig inchecken. Dit incident laat zien hoe kwetsbaar de moderne, digitale samenleving is: een enkel voorval kan brede maatschappelijke ontwrichting veroorzaken.

Veiligheidsexperts zien de brand als een waarschuwing dat fysieke incidenten of doelgerichte sabotage aan elektronische knooppunten snel grote gevolgen kunnen hebben. Die zorg past in een breder beeld van hybride en digitale dreigingen die recent door westerse inlichtingendiensten zijn geschetst: de directeur van de Britse GCHQ meldde vorige week een toename van activiteiten die onder meer drones boven kazernes in Duitsland, sabotage aan Poolse spoorlijnen en het hacken van een dam in Noorwegen omvatten. Rusland wordt in die context expliciet genoemd als actor die inspanningen opvoert.

Het concept van oorlogvoering met niet-militaire middelen is niet nieuw; al in 1999 formuleerden Chinese kolonels een doctrine van ‘postmoderne oorlog’ gericht op het treffen van een sterke tegenstander via kwetsbaarheden in het dagelijks leven van burgers. De nadruk ligt op cyberaanvallen op vitale infrastructuur — betalingssystemen, logistiek, energie en water — en op het manipuleren van informatie om verdeeldheid te zaaien en democratische processen te ondermijnen. Cruciaal is dat deze aanvallen vaak onder de formele drempel van oorlog blijven, zodat langdurige uitputtingsstrategieën mogelijk zijn.

Tegelijk groeit in Nederland de aandacht voor maatschappelijke weerbaarheid. Veiligheidsregio’s, havens als de Eemshaven, lokale overheden en onderwijsinstellingen investeren in versterking en kennisdeling; in het noorden is een Veiligheidscampus opgezet om experts op te leiden en samenwerking te stimuleren. Zulke stappen zijn eerste pogingen om minder afhankelijk te worden van enkele kwetsbare knooppunten en om beter voorbereid te zijn op zowel accidentele uitvallen als op opzettelijke digitale en fysieke aanvallen.

Arthur ten Cate is bijzonder hoogleraar Militaire Geschiedenis en voormalig redacteur van LC.