Een oorlog beginnen is hoe dan ook nooit gerechtvaardigd

In dit artikel:

Paus Leo betoogt in zijn recent verschenen encycliek over macht en big tech dat het idee van een ‘gerechtvaardigde oorlog’ achterhaald en gevaarlijk is. Hij wijst erop dat de klassieke christelijke leer — zoals geformuleerd door Augustinus en verder uitgewerkt door Thomas van Aquino — meestal aan voorwaarden koppelde wanneer geweld toegestaan zou zijn: grotere rampen afwenden, realistische kans op succes, en het ontbreken van alternatieven, met als doel zo snel mogelijk vrede te herstellen. Volgens de paus is die theorie in de praktijk echter te vaak misbruikt om vrijwel elke vorm van oorlog te rechtvaardigen. Impliciet noemt hij conflicten zoals de acties van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran en de Russische aanval op Oekraïne als voorbeelden van die problematische rechtvaardigingen.

Het moderne internationale recht legt het gebruik van geweld tussen staten eigenlijk strikt vast: alleen bij zelfverdediging (zoals vastgelegd in artikel 51 van het VN-Handvest) of met een VN-mandaat is militair ingrijpen toegestaan. Maar ook die regels hebben beperkingen: VN-mandaten zijn politiek en kwetsbaar voor veto’s — de Koreaoorlog illustreert hoe de afwezigheid van een tegenstemmende grootmacht een beslissende rol kon spelen.

De hoofdgedachte van de hoofdredactie is dat, ontdaan van juridische franje, oorlog meestal voortkomt uit belangen zoals macht, grondstoffen of nationale trots, en dat daardoor het recht van de sterkste kan zegevieren. Kortom: de paus pleit voor afscheid van het concept ‘gerechtvaardigde oorlog’ en benadrukt dat oorlog in wezen verwerpelijk blijft.