Een hartstochtelijke 'Matthäus-Passion'
In dit artikel:
In de Veertigdagentijd staat Bachs Matthäus‑Passion weer centraal: het monumentale oratorium over het lijdensverhaal van Matteüs is deze weken op de Nederlandse podia en online makkelijk te vinden via Spotify en YouTube. Uitvoeringen gepland zijn onder meer het Noord Nederlands Orkest met koor op 28 maart in De Harmonie (Leeuwarden), het Promenadeorkest met het NHL Stendenkoor in de Grote Kerk op 31 maart en 1 april, en Oratoriumvereniging Bolsward in de Martinikerk op diezelfde data.
Bach componeerde de Matthäus in 1727; de première vond plaats op 11 april 1727 in de Thomaskirche in Leipzig, onder zijn eigen leiding. Het werk maakte later een belangrijke revival door toen Felix Mendelssohn Bartholdy het in 1829 herintroduceerde — een sleutelmoment in de moderne waardering van de passie. Tegelijkertijd is het stuk beladen: sommige joodse luisteraars voelden zich lange tijd ongemakkelijk omdat het lijdensverhaal historisch gebruikt is om joden te beschuldigen van Christusmoord. Muziekkriticus David Hurwitz rapporteert dat een intieme, historisch geïnformeerde uitvoering van het Collegium Vocale Gent onder Philippe Herreweghe hem pas echt de schoonheid en emotie van het werk deed ervaren.
Er bestaat een levendig debat over uitvoeringspraktijk: de ene traditie kiest voor massale koren en trage, dramatische tempi (denk aan de grootse opname van Otto Klemperer met het Philharmonia Orchestra uit 1963 met solisten als Dietrich Fischer‑Dieskau, Elisabeth Schwarzkopf en Christa Ludwig), de andere zoekt nabijheid, helderheid en kamermuzikale intimiteit (Herreweghe en gelijkgestemden). NPO Klassiek publiceerde een lijst met tien aanbevolen opnames, maar liet verrassend genoeg Klemperers invloedrijke registratie buiten beschouwing.
De schrijver peilt ook persoonlijke voorkeuren: de hemelse zang van Schwarzkopf en de hartstocht van Ludwig worden geroemd, terwijl Herreweghe’s aanpak soms als te verzorgd wordt ervaren. Conclusie: tijdens de Matthäus‑weken ligt de keuze bij de luisteraar — of men nu kiest voor monumentale vervoering of voor ingetogen, historisch gekleurde expressie.