Een gemeentearchief dat leeft. Daarvoor zorgde Jack de Vries (65)
In dit artikel:
Jack de Vries (65) uit Franeker was in 2020 de eerste gemeentearchivaris van Súdwest-Fryslân en vestigde zich in cultuurhistorisch centrum De Tiid in Bolsward. Hij trad aan met drie duidelijke doelen: het archief ordenen, veel materiaal digitaliseren om onderzoek — bijvoorbeeld naar familiegeschiedenis — makkelijker te maken, en het stoffige imago van het archief wegwerken. Binnen vijf jaar realiseerde hij die ambities en maakte van het gemeentearchief een zichtbaar en toegankelijk kenniscentrum.
Het depot bevat ongeveer 7 kilometer aan documenten, met stukken vanaf 1331 en archieven van veertien voormalige gemeenten; De Vries schat het totale aantal documenten ooit tussen de 80 en 100 miljoen. Onder zijn leiding werden honderden duizenden krantenpagina’s van streek- en dorpsbladen online gezet, inclusief complete series zoals de Leeuwarder Couranten vanaf 1752 en dorpspublicaties als De Koepel van Witmarsum (1948–2016). Bij zijn aantreden was de helft van de papierorde hersteld; in 2025 was ook de andere helft systematisch vastgelegd.
De Vries zette in op publieksbereik: rondleidingen, workshops, lezingen en gerichte verhalen rond actuele gebeurtenissen (bijvoorbeeld Sint Maarten) brachten archiefmateriaal naar buiten. Dat leverde het afgelopen jaar ruim 2.100 deelnemers aan georganiseerde activiteiten op; het team van vijf medewerkers met vrijwilligers behandelde daarnaast ongeveer 2.500 e-mailvragen. Populaire onderwerpen zijn genealogie, bouwtekeningen en vergunningen, en dossiers over de Tweede Wereldoorlog. In samenwerking met bibliotheek Mar en Fean en de gemeente De Fryske Marren maakte De Tiid ook een samenhangend bronnenboekje over de oorlog uit de gemeentelijke archieven.
De kwaliteit van de dienstverlening werd vorig jaar erkend: de Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland beoordeelde het archief van Súdwest-Fryslân als beste in zijn soort wat dienstverlening betreft. De Vries begon zijn functie in lastige omstandigheden — verbouwing van het oude stadhuis en corona — maar bouwde voort op een lange carrière in archieven, archiefinspectie en provinciale communicatie.
Vooruitkijkend signaleert hij twee uitdagingen: het blijvend toegankelijk en betrouwbaar houden van digitale informatie op de lange termijn, en het blijven vinden en vertellen van onverwachte ‘pareltjes’ uit de collectie. Hij gebruikte ook AI-tools om onleesbare handschriften te helpen ontcijferen en beeldmateriaal op te sporen.
Met zijn pensionering denkt De Vries zijn doelen behaald te hebben. Hij blijft actief als gids (Blokhuispoort, Franeker), vrijwilliger (AutoMaatje, Historische Vereniging Franeker, SC Cambuur) en presentator bij omroep Zilt. Tot de meest aansprekende vondsten in het archief behoren handtekeningen van Willem van Oranje en het document met de handtekening van koning Willem-Alexander, naast intieme en verrassende levensverhalen zoals een tweelingtragedie en het landelijke kampioenschap theezetten van Ans Sandstra uit 1957.