Echte winters bestaan alleen nog in je herinnering, evenals Elfstedentochten | column Pieter de Groot
In dit artikel:
Echte winters en met hen de Elfstedentochten zijn grotendeels nostalgie geworden; het KNMI verwacht hooguit nog één keer zo’n tocht deze eeuw. Vijftig jaar geleden leken de omstandigheden echter veelbelovend. Op zaterdag 31 januari lagen de friesche wateren er uitnodigend bij: bij de Boksumerdam plaatste boer Minne Cuperus een meting van 8–9 cm ijs, terwijl rond de stadsgrachten met rubberen gordijnen werd voorkomen dat warm stadswater het buitenwater zou verwarmen. Voorwaarden voor een officiële tocht vragen echter om veel steviger ijs — grofweg 15 cm — en er waren op verschillende plaatsen grote wakken, onder meer bij Bartlehiem en voor de Noorderbrug.
De onzekerheid wakkerde lokale opwinding aan: kranten stonden vol aankondigingen van kortebaanwedstrijden en ijsclubs bereidden zich voor op evenementen in de stadsgrachten. Schrijver en journalist Hylke Speerstra uit Oudeschoot, die tijdens de barre tocht van 1963 hard getroffen was toen zijn ogen bevroren en hij moest opgeven, besloot een solo‑testrit te ondernemen — deels uit revanchegevoel en deels om te toetsen of de Elfstedentocht verantwoord kon worden opengesteld. Met instemming van het Elfstedenbestuur vertrok hij vroeg, waarna hij na twee korte pauzes ’s avonds bij het Oud Tolhuis arriveerde. Zijn conclusie én waarschuwing: het ijs was alleen veilig genoeg voor één man — "Lit gjinien myn foarbyld folgje."
De Elfstedenvoorzitter Jan Kuperus keurde de testrit niet goed: te veel zwakke plekken en gevaarlijke stukken, te risicovol om een officiële tocht aan te kondigen. De volgende dag voltooiden drie andere schaatsers de ronde in 10 uur en 4 minuten, maar inmiddels zette de dooi in; ir. Henk Kroes van Provinciale Waterstaat waarschuwde dat tijdens het rijden gemakkelijk delen van het ijs konden bezwijken. De hoop op een tocht werd later nogmaals verbrijzeld, onder meer in februari 1978, januari 1980 en definitief in januari 1982, toen zelfs noodmaatregelen als kunstmatten de weersinvloeden niet konden keren.
De episode illustreert hoe kwetsbaar de Elfstedentocht is voor wisselende vorst en dooi — en waarom het evenement steeds meer tot een herinnering dreigt te worden. Reageren kan via harje.lc@gmail.com.