Drie oorlogspiloten die jarenlang in Leeuwarden gevangen zaten krijgen geen eerherstel
In dit artikel:
Drie verdedigingsvliegers die in 1943 waren veroordeeld voor hoogverraad krijgen geen postume rehabilitatie: minister Dilan Yeşilgöz berichtte deze maand aan de Tweede Kamer dat de veroordelingen van Eric de Lyon, Wiliam Burck en Harry Kelder gehandhaafd blijven.
Tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië belandden de mannen in Australië, waar weinig vlieg- of militaire activiteit was. In gesprekken onderling zouden ze, mogelijk onder invloed van alcohol, hebben gefantaseerd over het ‘kapen’ van een toestel om naar Java te vliegen en Burcks gezin te bevrijden. Het plan bleef in de sfeer van een grap en werd nooit praktisch voorbereid of uitgevoerd, maar hun gesprekken waren afgeluisterd. Ze werden gearresteerd, met een schip naar Brits Ceylon (het huidige Sri Lanka) overgebracht en door een geïmproviseerde militaire rechtbank extreem zwaar gestraft — straffen variërend van twintig jaar tot levenslang. Na detentie in Britse gevangenissen kwamen ze na de oorlog terecht in de Leeuwarder gevangenis De Blokhuispoort, een inrichting met zware criminelen en oorlogsmisdadigers.
Hoewel de gevangenisdirecteur en later critici opmerkten dat hun straffen buitenproportioneel leken vergeleken met andere landverraders, werden ze niet meteen vrijgelaten. In 1950 kregen ze vervroegde vrijlating en gratie, maar alle drie bleven psychisch beschadigd; De Lyon ontwikkelde zich tijdens zijn opsluiting tot een bekwaam houtsnijder wiens werk nu in De Blokhuispoort te zien is.
De zaak kreeg nieuwe aandacht na het boek De Colombo Tragedie (1991), dat aanwijzingen bevatte voor mogelijk machtsmisbruik door hogere officieren en suggereerde dat de drie als waarschuwing zijn gebruikt. Diverse kabinetten en ook oud-commandant Dick Berlijn pleitten later voor eerherstel, maar herhaalde verzoeken leidden niet tot nieuwe conclusies. Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie vond geen ‘nieuwe feiten’, waarop minister Yeşilgöz besloot het eerdere beleid te handhaven en geen eer- of rechtsherstel toe te kennen.