Drie maanden na verwoestende brand: 'Dit heeft de Vondelkerk waarschijnlijk van totale verwoesting gered'
In dit artikel:
Tijdens de jaarwisseling vatte de Vondelkerk in de Vondelstraat in Amsterdam vlam; dikke rook en vlammen waren zichtbaar over de stad. De van oorsprong katholieke kerk uit 1872, ontworpen door Pierre Cuypers, liep ernstige schade op vermoedelijk door vuurwerk. De houten toren stortte deels neer en veel gewelven in het transept zijn ingestort, maar het gebouw staat nog overeind dankzij eerdere restauraties en verstevigingen.
Stadsherstel Amsterdam, eigenaar sinds de jaren negentig, en restauratiearchitect André van Stigt leiden de herstelwerkzaamheden. In de drie maanden na de brand is in hoog tempo puin geruimd, steunconstructies geplaatst en wordt met een stortkoker en afstandsbediende machines gewerkt om het dakgebied veilig te maken. Een kelder liep vol met ruim 400.000 liter bluswater; archieven raakten zwaar beschadigd, maar met speciale droogtechnieken zijn enkele stukken nog te redden. Het puin wordt zorgvuldig bewaard om reconstructietechnieken en materiaalgebruik te kunnen achterhalen.
De impact van de brand verschilt per deel van het gebouw. In de jaren tachtig plaatsten Van Stigt en zijn vader betonnen vloeren die het gebouw destijds deelden in verhuurbare compartimenten; die ingrepen hebben nu mogelijk voorkomen dat de kerk volledig instortte. In het transept, waar eerder concerten, lezingen en ceremonies plaatsvonden, ligt de grootste ravage: daar viel de toren op het dak. Een deel van het glas-in-lood op de begane grond bleef grotendeels intact.
De brandweer was meer dan twaalf uur bezig met blussen, met waterstromen tot 500 liter per minuut. Een opvallend gered artefact is de gouden haan van de toren, gevonden tussen het puin door brandweerman Jelle Molenaar; het ornament kreeg de naam Hendrik en moet terugkeren op de toren bij herbouw.
Financieel is de opgave groot: de totale herstelkosten worden op 17–18 miljoen euro geraamd. De verzekering dekt een groot deel, maar Stadsherstel moet nog circa 4–5 miljoen zelf ophalen; de huidige stand van giften ligt rond enkele tienduizenden euros. Er is een crowdfunding gaande. De herstelplannen combineren conservering met modernisering: isolatie, extra glaslagen voor de glas-in-loodramen en het afkoppelen van gas moeten het gebouw duurzamer maken en de energiekosten verlagen.
Stadsherstel en Van Stigt mikken op heropening eind 2027, met een aanpak waarbij eerst stabilisatie en een tijdelijke overkapping plaatsvindt zodat van binnenuit kan worden opgebouwd. De betrokkenen tonen ondanks de omvang van de klus optimisme: het streven is de Vondelkerk weer als culturele en sociale huiskamer van de stad terug te brengen.