Douwe (71) uit Driebergen stopt na 45 jaar met Friese cryptogrammen. 'Wa nimt it oer?'

In dit artikel:

Douwe van der Meulen (71) uit Driebergen heeft na bijna 45 jaar zijn laatste Friese cryptogram voor de Leeuwarder Courant gemaakt. Zijn carrière als maker van Fryske kripto’s begon begin jaren tachtig op een flat op elfhoog in Krimpen aan den IJssel, toen hij met een onderwijsdiploma uit Leeuwarden in het westen van het land werkte en via een afstandscursus van Afûk de benodigde kennis voor Fries taalonderwijs opdeed. Ter ontspanning combineerde hij puzzels en Fries leren: met een woordenboek ontdekte hij al snel dat simpele vertalingen van Nederlandse cryptogrammen niet volstaan — woorden als “mot” hebben in het Frysk andere betekenissen — en hij begon eigen, op het Fries afgestemde raadsels te maken.

Na een eerste inzending aan het FNP-blad De Frijbûtser vond zijn werk vanaf 1982 een vaste plek bij de Leeuwarder Courant; aanvankelijk bi‑wekelijks, later ook in de weekendbijlage Sneon en Snein. Vanaf 1983 verschenen meerdere puzzelboekjes van zijn hand en in 1992 bracht hij het eerste Friese Puzelwurdboek uit, een naslagwerk waarin hij onder meer regels uitlegt over diakritische tekens, kruisingsmogelijkheden en typische aanwijzingen voor het Friese cryptogram. Sinds 2024 staan zijn puzzels afgebeeld met een pompeblêd.

Privé bleef Van der Meulen buiten Friesland wonen. Na periodes in Krimpen, Soest en Baarn belandde hij in Driebergen; een poging in de vroege jaren ’90 om naar Sneek terug te keren strandde op praktische en gezinsredenen. Puzzelen deed hij in vrije uren—op bed, tijdens het vissen, tussen huiswerk door—en het zorgvuldige werk leidde tot routine en herkenbaarheid bij lezers. Hij en zijn vrouw Detsje bewaren decennia aan puzzelboekjes en dozen vol materiaal, waarmee hij voldoende voorraad heeft opgebouwd: nieuwe bijdragen blijven verschijnen tot april 2027, zodat zijn cryptogrammen precies 45 jaar in de krant hebben gestaan.

Met zijn afscheid klinken ook vragen over de toekomst van die Friese puzzeltraditie. Van der Meulen uit zijn bezorgdheid over wie het gaat overnemen: “As ik dermei ophâld, hoe moat it dan mei it Frysk? Wa nimt it oer?” De krant nodigt lezers uit om te reageren op de Friese puzzels en mogelijke opvolgers te melden via een e‑mail naar de redactie.

Context: Van der Meulens werk toont hoe taalbehoud en regionale media elkaar kunnen versterken — zijn cryptogrammen hebben bijgedragen aan toegankelijkheid en speels taalgebruik in het Fries, en zijn Puzelwurdboek biedt handvatten voor wie het ambacht wil leren.