Dit valt op bij de stembureaus: lokaal kan een 'PVV-dorp' best links zijn en kunnen communisten overstappen naar Forum
In dit artikel:
De gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen woensdag lieten grotere verschuivingen zien dan op het eerste gezicht. Een analyse per stembureau toont dat landelijke trends vaak doorwerken, maar dat lokale factoren evenzo bepalend zijn.
In Leeuwarden verloor de fusiepartij GroenLinks-PvdA flink terrein: zes van de vijftien zetels uit 2022 zijn verdwenen. Hoewel de partij nog de grootste is, zijn er duidelijk kiezers vertrokken. Verrassend genoeg komen de grootste verliezen juist uit traditionele stedelijke progressieve bolwerken — bij het stembureau in het provinciehuis ging het samengestelde aandeel van GroenLinks en PvdA van 51 procent in 2022 naar 26,9 procent nu; een vergelijkbare daling is zichtbaar bij het Oranje Hotel. De uittocht lijkt niet eenduidig naar één andere partij te gaan, maar naar een “links-progressieve wolk”: D66 wint enkele procentpunten, en nieuwere linkse partijen als Partij voor de Dieren, Mera25, Sl!m en SP halen ieder rond de vijf procent. Samen compenseren deze plussen grofweg de verliezen van GroenLinks-PvdA. Ook in wijken als Bilgaard daalt het aandeel van de fusiepartij (van circa 33% naar 25%). In meer traditioneel rode dorpen zoals Wergea en Reduzum is het verlies veel minder groot.
Op lokaal niveau spelen persoonlijke bekendheid en worteling een doorslaggevende rol. In Dantumadiel, De Westereen, won Sociaal Links — een lokaal samenwerkingsverband van GroenLinks, PvdA en SP-sympathisanten — opvallend ruim met uitslagen van 38,1% en 36,5% bij twee stembureaus, ondanks dat het dorp landelijk eerder rechtse stemmen gaf. De verklaring is vooral persoonlijk: lijsttrekker Rommy Kempenaar, lokaal bekend en gewaardeerd als wethouder, kreeg met 981 stemmen de meeste voorkeurstemmen (576 daarvan in zijn eigen dorp). Dit illustreert dat lokale reputatie vaak zwaarder weegt dan landelijke politieke kleur.
De verkiezingen bevestigden ook de dominantie van lokale partijen. Opsterlands Belang boekte een forse winst van vier zetels en zal de gemeenteraad de komende periode sterk beïnvloeden. Hun succes wordt toegeschreven aan brede aanwezigheid in elk dorp en een strategie waarbij lokale lijsttrekkers in hun eigen plaats grote voorkeurstemmen binnenhalen — verschillende dorpen stemden voornamelijk op lokale kopstukken in plaats van alleen op de partijtop.
Radicaal-rechtse bewegingen lieten zich zien waar verwacht: Forum voor Democratie is op meerdere stembureaus de grootste, bijvoorbeeld in sporthal De Fûgelkamp in Harkema (23%) en op twee stembureaus in Lemmer (meer dan 20%). Daarmee vult FvD op sommige plaatsen het gat dat de PVV heeft achtergelaten; in andere gemeenten blijft de PVV echter nog zichtbaar aanwezig.
Kortom: de uitslag toont een mix van ontbinding van oude blokken (zoals de bezoekersbasis van GroenLinks-PvdA), fragmentering aan de linkerflank en het blijvende gewicht van lokaal gezag en lokale partijen. Stembureaus laten zien dat persoonlijke reputatie en dorpsnetwerken minstens zo bepalend zijn als nationale politieke stromingen.