Directeur bajes Leeuwarden vertelt over knokkende gevangenen, een pistool en zijn eigen ongeduld
In dit artikel:
Gino Tibboel, vestigingsdirecteur van de gevangenis in Leeuwarden, gaat op 1 juni met pensioen. De 64‑jarige bestuurder sluit daarmee een loopbaan af die begon toen hij 18 was en die hem via brandweercommandant (onder meer in Den Helder) en directeursfuncties in Amsterdam en bij detentiecentrum Schiphol uiteindelijk naar Friesland bracht in 2020. Tibboel staat bekend als een uitgesproken leider die niet bang is de media te woord te staan en intern zijn mening te ventileren.
Tibboel blikt in zijn afscheidsgesprek open terug op zijn werk: het dagelijks besturen van een ‘mini‑samenleving’ van zo’n 240 gedetineerden, het veelvuldig overleggen en de verantwoordelijkheid voor personeel en veiligheid. Hij deelt zorgen over diverse incidenten die hij meemaakte in Leeuwarden: in 2023 kwam een gedetineerde de inrichting binnen met een geladen pistool dat bij eerdere fouilleringen was gemist; in december 2023 werd een zogenoemde schietpen gevonden — een gevaarlijk ogend voorwerp dat op het eerste gezicht een gewone pen lijkt; en in 2020–2021 werd de gevangenis opgeschrikt door vier zelfmoorden binnen een jaar, wat grote emotionele impact had op het personeel. Ook noemt hij administratieve fouten die incidenteel voorkomen, zoals te vroeg vrijgelaten gedetineerden, en een oud bericht over een ontsnapping uit 1970 dat in Den Haag onterecht voor paniek zorgde.
Tibboel benadrukt dat Leeuwarden relatief weinig integriteitsproblemen kent: waar hij in andere inrichtingen voorbeelden zag van personeelsleden die drugs, alcohol of telefoons naar binnen smokkelden, ervaart hij de organisatie in Leeuwarden als overwegend integer. Tegelijk wijst hij op structurele knelpunten: werving van zorgpersoneel, met name psychologen, blijft lastig en de gedetineerdenpopulatie wordt complexer. Ongeveer de helft van de gedetineerden heeft een lichte verstandelijke beperking, forensische zorginstellingen zijn overvol en gevangenissen fungeren soms als opvang voor mensen met ernstige zorgbehoeften waarvoor ze niet opgeleid zijn. Dat zorgt voor onrust op afdelingen en legt een zware, andersoortige druk op bewakers.
Een terugkerend thema in het interview is Tibboels pleidooi voor meer zelfredzaamheid onder gedetineerden en experimentele detentieconcepten. Hij keert zich tegen wat hij ziet als risicomijdend en traag veranderend beleid binnen de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). Als voorbeeld wijst hij op een concept in Lelystad waarbij zes gedetineerden samenwonen op één grote cel en veel zelf regelen: koken, schoonmaken en onderlinge gedragsregels. Volgens Tibboel levert dat minder personeelsinzet op en draagt het bij aan verantwoordelijkheid en onderlinge controle. Hij realiseert zich dat zulke opstellingen spanningen kunnen geven en dat fouten mogelijk zijn, maar vindt dat de organisatie vaker moet durven experimenteren in plaats van terug te grijpen op bestaande procedures bij elk incident.
Tibboel is ook kritisch over de manier waarop justitie verandert: beleidsregels en procedures bepalen te veel, waardoor innovatie stagneert. Hij pleit ervoor fouten te accepteren als leermomenten; fouten gebeuren immers zelden maar blijven dan pijnlijk zichtbaar. Tegelijk nuanceert hij harde politieke opvattingen over straf: hoewel hij begrip heeft voor zwaardere straffen bij ernstige delicten, stelt hij dat evidence laat zien dat langer straffen niet per se recidive voorkomt. Over levenslange gevangenisstraf is hij terughoudend en zoekt hij naar morele en praktische overwegingen: wanneer is langdurige opsluiting nog zinvol en wanneer is verplaatsing, bijvoorbeeld bij ernstige veroudering of dementie, meer humaan en soms goedkoper?
Persoonlijk profiel: Tibboel is een doener met veel uiteenlopende ervaringen — van meubelfabriek tot offshore en vervolgens 25 jaar brandweer — en voelt zich in Leeuwarden thuis. Hij probeerde Fries te leren en maakte voor zijn afscheidsreceptie een uitnodiging in het Fries. Ondanks zijn openheid over zijn werk verwacht hij na zijn pensioen niet als vaste duider op televisie te verschijnen; hij wil vooral meer tijd voor familie, vrienden en hobby’s zoals crossfit en duiken. Zijn opvolger wordt de huidige plaatsvervangend directeur Laura van Campen.
Kortom: Tibboel vertrekt als een ervaren, direct aanwezige leider die eerlijk spreekt over risico’s, menselijk falen en de noodzaak tot vernieuwing in het gevangeniswezen. Hij laat een organisatie achter die relatief stabiel functioneert, maar met structurele opgaven rond zorg, personeelsbezetting en de vraag hoeveel zelfsturing mogelijk en verantwoord is binnen detentie.