Deze gebouwen werden nooit gebouwd in Leeuwarden: is dat jammer?
In dit artikel:
Het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) opent vanaf zaterdag een tentoonstelling met tientallen ontwerpen voor gebouwen in Leeuwarden die nooit zijn uitgevoerd. Bezoekers zien originele bouwtekeningen, maquettes en moderne 3D-prints van plannen uit uiteenlopende perioden — van een koffiecafé met rolschaatsbaan uit 1877 tot voorstellen uit 1917 en schetsen uit de jaren veertig.
De expositie ontstond na een tip van Tom Sandijck, geïnspireerd door Cees Nootebooms boek Nooit gebouwd Nederland. HCL-medewerker Pieter van der Ende coördineerde de samenstelling; een oproep in maart om maquettes op te sporen leverde zoveel materiaal op dat niet alles getoond kon worden. Modelbouwers en archivaris Dick Dekker maakten onder meer een 3D-print op basis van negentiende-eeuwse tekeningen.
Voorbeelden: architect J.P.J. de Rooij ontwierp in 1877 een sierlijk koffiehuis met een skate rink tegenover het NS‑station — dat plan ging niet door, maar De Rooij realiseerde in 1878 wél een rolschaatsbaan op de Schrans. Otto Stoelinga maakte in de jaren zeventig een maquette van de Oldehove met een afneembare spits, een verbeelding van hoe de toren er voltooide uit had kunnen zien. Er zijn ook alternatieve stadsbeelden: een imaginaire kaart uit 1917 waarop het Van Harinxmakanaal aan de noordkant ligt, en maquettes van een vroeg gepland crematorium en meerdere fonteinontwerpen voor het Stationsplein.
Verder toont de tentoonstelling het forse plan van Justus Zuidema uit 1944 voor een gezamenlijk onderkomen van gemeentearchief, provinciale bibliotheek (Tresoar) en rijksarchief aan de Boterhoek — een gebouw in de Delftse School met ‘middeleeuwse’ traptoren. Ook ontwerper Abe Bonnema is vertegenwoordigd met plannen voor een derde hoge kantoortoren bij de Verlaatsbrug.
De opstelling wil niet alleen laten zien wat níet gebouwd is, maar roept ook reacties op: bezoekers kunnen op een muur aangeven welke plannen zij terecht nooit uitgevoerd vinden en welke juist alsnog zouden moeten worden gerealiseerd.