De uitvinding van het romantische concert

In dit artikel:

Wolfgang Schneiderhan (1915–2002) wordt in dit stuk opnieuw aanbevolen als een uitstekende instap voor wie Beethovens enige Vioolconcert wil leren kennen — met name zijn opname uit 1962 (DG) onder leiding van Eugen Jochum met de Berliner Philharmoniker. Schneiderhan was een van de grote Europese violisten van de twintigste eeuw: op jonge leeftijd concertmeester van de Wiener Symphoniker en later van de Philharmoniker, mede-oprichter van het Lucerne Festival, initiator van het Fritz Kreisler Concours en leraar van onder anderen Emmy Verhey.

Het artikel gaat ook niet voorbij aan een belastend detail: Schneiderhan was tijdens de oorlog lid van de NSDAP; bewijs is schaars maar hij liet zich in 1940 fotograferen met een hakenkruisband. De schrijver plaatst dit in een bredere context: veel prominente musici uit die tijd hadden oorlogsaantekeningen, en biografieën springen soms van vóór naar ná 1945 zonder heldere verklaring. Een verwijzing naar Mulisch’ roman illustreert hoe snel schijn en werkelijkheid door elkaar kunnen lopen.

Muzikaal wordt uitgelegd waarom Beethovens Vioolconcert (opus 61, geschreven 1806) zo belangrijk is: pas na Mendelssohns herontdekking in 1844 met de toen 12‑jarige Joseph Joachim begon het wereldwijde succes. Het stuk markeert volgens kenners de geboorte van het romantische concert: langer en orkestraler dan Mozart, waarin het orkest naast de solist een volwaardige rol speelt — een model dat Mendelssohn, Bruch, Brahms en Tsjaikovsky verder volgden.

Schneiderhans uitvoering krijgt lof vanwege zijn virtuositeit, zuivere frasering en een vaak sober geluid met spaarzaam vibrato; hij gebruikte eigen cadensen gebaseerd op Beethovens pianoversie. De 1962‑opname met Jochum wordt genoemd als bijzonder evenwichtig en aanbevelenswaardig voor wie van het stuk wil proeven.