De regering speelt blindemannetje, de Kamer verstoppertje

In dit artikel:

Kabinet en Kamer zijn sterk in beleidsvorming, maar falen vaak bij de uitvoering, wat leidt tot maatschappelijke onvrede. Ministers zijn gebonden aan een door de Kamer goedgekeurde begroting, die nauwkeurig in een financieel keurslijf zit om excessief uitgeven te voorkomen. Toch proberen politici regelmatig het begrotingskorset te versoepelen, zoals het CDA onlangs deed door regels voor het begrotingsbeleid te versoepelen en toekomstige opbrengsten als garantie te presenteren, ondanks mogelijke schuldtoenames.

Een opvallend voorbeeld van slechte uitvoering is de onderwijsbegroting. Studenten krijgen vier jaar lang een beurs, maar trage studenten worden niet streng aangepakt, waardoor belastingbetalers opdraaien voor extra kosten. Tegelijk nemen universiteiten sterk toe in buitenlandse studenten, vooral om krimp tegen te gaan, terwijl een groot deel van het onderwijsbudget niet direct aan onderwijs of onderzoek wordt besteed. Een bezuiniging op de onderwijsbegroting wordt als haalbaar gezien, maar de angst voor negatieve gevolgen, vooral bij grensuniversiteiten, weerhoudt politici hiervan.

De vraag rijst of de verzorgingsstaat adequaat wordt beheerd. Hoogleraar Dik Wolfson, recent overleden, pleitte voor meer transparantie en wederkerigheid bij inkomensoverdrachten. Hij benadrukte dat overheid, uitvoerders en burgers vaak een ‘blindemannetje en verstoppertje’-spel spelen rondom uitkeringen, waarbij niet duidelijk is wie recht heeft op welke uitkering en waarom fouten worden gemaakt. Wolfson stelde dat bij elke transactie tussen uitkeringsverstrekker en ontvanger duidelijke rechten en plichten moeten gelden, met wederzijdse rekenschap en betrokkenheid van de ontvanger.

Een fundamenteel probleem is dat beleidsmakers weinig inzicht hebben in de uitvoerbaarheid van hun plannen, mede doordat uitvoeringsorganisaties als UWV, IND en Belastingdienst onderin de Haagse hiërarchie staan. Wanneer deze uitvoerders beter waren betrokken, hadden grote problemen zoals het hoge aantal arbeidsongeschikten en toeslagenaffaires mogelijk voorkomen kunnen worden. Ook de financiële problemen rond de IND tonen de gevolgen van gebrekkige uitvoering.

Ondanks herhaalde signalen van de Algemene Rekenkamer blijft de gebrekkige verbinding tussen beleid en uitvoering bestaan. Politici richten zich vooral op het begrotingsproces en falen bij Verantwoordingsdag, wanneer zij rekenschap moeten geven over resultaten. De auteur voorziet opnieuw dat op de aankomende Verantwoordingsdag wederom weinig transparantie zal zijn, met een kabinet dat ‘blindmannetje’ speelt en een Kamer die ‘verstoppertje’ doet.