De natuurervaringen van Robert Zandvliet. 'Het gaat mij niet alleen om het schilderen'
In dit artikel:
Het Fries Museum toont met Aan de oevers van de tijd een compact maar sprekend overzicht van het werk van schilder Robert Zandvliet (Terband, 1970). De expositie bestrijkt zijn belangrijkste fases — van vroegere objectschilderijen tot recente landschappen — en eindigt met het imposante riettafereel Arundo. Zandvliet omschrijft de presentatie als “een wat mijmerend terugkijken”.
Arundo valt direct op door omvang (231 x 400 cm), het dunne, bijna doorschijnende acrylgebruik en de subtiele beweging van rietstengels die naar een vaag zichtbare zon buigen. Het werk combineert materialiteit en kwetsbaarheid: de doekstructuur blijft zichtbaar, horizontale weeflijnen vergroten het picturale landschap en de weerspiegeling in het water versterkt de compositie. Waar Zandvliet eerder bekend stond om forse blokstreken, is in dit en andere recente werken het gebaar fijner, sprieteriger en contemplatiever.
De tentoonstelling laat tevens sleutelseries zien die zijn ontwikkeling markeren. De ‘Trunks’ (2016) bestaan uit elf manshoge doeken met enkel boomstammen, gemaakt met een roller; vier exemplaren zijn in Leeuwarden te zien en zijn zo geplaatst dat de bezoeker letterlijk tussen de stammen loopt. De serie Le jardin (2021) onderzoekt diverse organische structuren en fungeert als voorloper van Paradaidha (de omheinde tuin), waar Arundo deel van uitmaakt. Zandvliet werkte in die periodes gefragmenteerd: eerst individuele grasjes, takken en nerven, later samengevoegd tot grotere, samenhangende voorstellingen.
Recent verscheen het overzichtsboek Monolith, met werk vanaf 2007 en tien recente series. Daarin reflecteert Zandvliet op zijn uiteenlopende materiaalkeuzes en technieken: kleur, penseelritme en werkwijze veranderen altijd mee met het onderwerp, maar er blijft volgens hem een onderliggende eenheid — de poging om tot de kern van dingen te komen. Hij benadrukt ook de rol van het schilderij als medium dat contact wil maken met de kijker; geïnspireerd door ideeën als holisme en animisme streeft hij ernaar de verbondenheid en vermeende ziel van de natuur voelbaar te maken, als tegenwicht tegen wat hij ziet als de ontzieling door modern verlichtingsdenken.
Praktisch: Aan de oevers van de tijd — Robert Zandvliet, Fries Museum, Wilhelminaplein 92, Leeuwarden, 23 mei t/m 21 maart. De expositie nodigt uit tot lang kijken en reflectie op natuur, techniek en verbondenheid.