De honger naar kennis van psycholoog en columnist René Diekstra's (79) valt niet te stillen. 'Ik leer minstens zoveel van de mensen die mij lezen als zij van mij'
In dit artikel:
René Diekstra, de bijna 80‑jarige psycholoog en criticus van de menselijke geest, beëindigt na bijna veertig jaar zijn wekelijkse column Denkwijzer. Sinds 1986 publiceerde hij naar eigen telling 1.448 afleveringen in regionale dagbladen zoals Dagblad van het Noorden en De Leeuwarder Courant. Door een nieuwe opzet van de zaterdagbijlage — ingegaan op 17 januari — stopt de vaste rubriek; Diekstra belooft wel onregelmatige bijdragen te blijven leveren die inspelen op de actualiteit.
Diekstra werkt al zijn hele leven met woorden en ideeën. In zijn ruime werkkamer in Leiden, met een slaapvertrek naast het bureau voor nachtelijke ingevingen, beschrijft hij hoe teksten vaak 'alsof zijn brein het overneemt' ontstaan. De drijfveer achter zijn productiviteit is volgens hem de jacht op kennis en de behoefte om nieuw verworven inzichten te delen. Die ambitie leidde tot meer dan vijftig boeken — waaronder zelfhulpwerken als Pleisters voor de ziel — en tot vele rollen als therapeut, hoogleraar en adviseur bij organisaties als de WHO en UNHCR.
Praktische kant: de opbrengsten van zijn nieuwste boek Psychologie voor elke dag (Xander, €24,99) schenkt hij aan de Oekraïneactie van de noordelijke dagbladen, met speciale aandacht voor hulp aan oudere hulpbehoevenden. Diekstra licht toe dat auteursroyalty’s doorgaans tussen de 8 en 15 procent van de verkoopprijs liggen.
Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met hoog aanzien én controverse. In 1996 raakte Diekstra verwikkeld in een plagiaataffaire die leidde tot zijn vertrek als hoogleraar in Leiden; een commissie oordeelde later dat de plagiaa beschuldiging niet houdbaar was, maar dat hij in populair‑wetenschappelijke boeken onzorgvuldig had gehandeld. Diekstra noemt de affaire voor hemzelf afgesloten en relevantie verloren; het heeft hem niet verhinderd te blijven schrijven en te werken in onderwijs en hulpverlening, onder meer als lector en deeltijdhoogleraar.
Thematisch draait veel van zijn werk om existentiële vragen: de zin van het leven, suïcidepreventie en familierelaties. Over suïcide maakt hij een duidelijk onderscheid tussen het beladen woord 'zelfmoord' en het klinisch neutrale 'suïcide' of 'zelfdoding'; hij meent dat termen het gesprek kunnen blokkeren en dat open, concrete bespreking van suïcidale gedachten juist helpt voorkomen dat iemand daadwerkelijk een einde aan zijn leven maakt. Hij illustreert dit met oefeningen die hij in rollenspellen met studenten toepast: door precies te vragen naar plannen en omstandigheden, en zelfs samen te helpen formuleren wat iemand aan dierbaren wil uitleggen, kunnen gedachten hanteerbaar worden en wordt de kans op daad verkleind. Diekstra wijst erop dat dit geen exclusieve taak van psychologen is — ook huisartsen mogen en moeten doorvragen.
Een terugkerend onderwerp in zijn columns is het verdriet van ouders die door hun volwassen kinderen zijn afgesneden; veel lezers schrijven over gebroken contacten en de angst dat het te laat is om herstel te zoeken. Diekstra noemt zulke brieven een belangrijke reden waarom hij blijft schrijven: zij geven hem inzicht en vormen vaak de aanleiding tot verder onderzoek en reflectie.
Politieke psychologie behandelt hij scherp en soms provocerend. Hij typeert leiders als Vladimir Poetin en Donald Trump als 'treiteraars' en pleit — in sterk geformuleerde termen — voor harde tegenmaatregelen om hun destructieve invloed te breken. Zijn uitspraak dat het soms nodig is een 'meedogenloos keiharde klap' uit te delen om treiteren te stoppen, illustreert zijn directheid maar draagt ook controversiële lading.
Biografisch: Diekstra (Regnerus Folquinus Willibrordus), geboren 20 juli 1946 in Sneek, groeide op in een groot katholiek gezin, doorliep seminarie‑onderwijs, en werd na een stage als leerling‑psychiatrisch verpleegkundige psycholoog. Hij promoveerde cum laude in Nijmegen, werd opgeleid als cognitief gedragstherapeut, richtte instituten op en vervulde uiteenlopende functies in binnen‑ en buitenland. Hij is getrouwd met Nelly, heeft drie kinderen en woont in Leiden.
De balans in zijn loopbaan: een groot oeuvre, brede maatschappelijke betrokkenheid en voortdurende leergierigheid, tegenover incidenten die zijn reputatie kleurden maar hem weinig van zijn werk hebben weerhouden. Met het stoppen van de vaste Denkwijzer‑rubriek sluit een hoofdstuk, maar Diekstra laat weten dat hij zal blijven schrijven en reageren op wat hem raakt — en daarbij blijft pleiten voor heldere taal over psychische pijn en voor gesprekken die mensen helpen hun gedachten te ordenen.