De Fryske beweging is sa'n striid wol wend, sille guon sizze, mar wat docht de provinsje? | column Pieter de Groot

In dit artikel:

De provincie presenteerde opnieuw een taalatlas die licht werpt op de toestand van het Fries — en de conclusies zijn niet eenduidig. Uit vergelijkingen tussen 2007 en 2025 blijkt dat meer Friezen zichzelf goed in lezen en schrijven van het Fries achten (van circa 46% naar 58%) en dat het aandeel dat ‘zeer goed’ schrijft is gestegen (van ongeveer 10% naar 19%). Vooral 18‑ tot 29‑jarigen scoren hoger, wat vaak wordt toegeschreven aan de groeiende zichtbaarheid van het Fries op platforms als TikTok, Instagram en WhatsApp.

Er klinken echter kanttekeningen: het onderzoek berust op zelfrapportage en het Fries dat jongeren online gebruiken is vaak gesproken, vermengd met Nederlands en Engels en van twijfelachtige schoolse kwaliteit. Sociale media stimuleren spreek- en zangvaardigheid, maar niet per se de formele taalbeheersing die scholen moeten bijbrengen. Als het Fries in meer huishoudens als thuistaal afneemt, belooft dat een zware strijd voor behoud — en tijdsdruk richting 2030 voor het onderwijs.

Historisch perspectief komt van essayist Jo Smit, die kritiek had op het ontbreken van toekomstvisie: versplinterde discussies over spelling en het negeren van de opmars van het Engels deden het Fries volgens hem schade. Waar het Fries ooit een levendige kleine letteren kende, is die nu verzwakt; schrijvers zoeken hun plek vooral nog online. Politieke steun is ongewis, maar men hoopt dat eeuwenoude organisaties als de Afûk blijven steunen.