Dat tbs in het algemeen effect heeft, is absoluut geen zekerheid | opinie
In dit artikel:
Vittorio Busato onderzoekt de vraag hoe effectief tbs (terbeschikkingstelling) in Nederland werkelijk is. Tbs kan door een rechter worden opgelegd bij ernstige delicten met een strafbeding van ten minste vier jaar — denk aan (poging tot) moord, brandstichting, zware mishandeling en ernstige zedendelicten — wanneer een psychiatrische stoornis het delict (deels) verklaart.
Cijfers tonen dat ex-tbs’ers minder recidiveren dan gewone ex-gevangenen (ongeveer vier keer minder), maar Busato waarschuwt dat dit geen sluitend bewijs van effectiviteit is. Vergelijkingen ontbreken vaak doordat er geen controlegroep zonder behandeling is, tbs’ers gemiddeld ouder zijn en vaker zedendelicten plegen (groepen die sowieso minder recidiveren), en tbs bij hoge risico-inschatting verlengd kan worden terwijl gedetineerden na hun straf direct vrijkomen. Deze selectie- en beleidsverschillen vertekenen de cijfers.
Belangrijk in de behandeling is verlof: via begeleid buitenverkeer wordt getest hoe iemand omgaat met vrijheid en prikkels. Verlof verloopt doorgaans goed; in 2024 werden tbs’ers volgens DJI 90.805 keer op verlof gestuurd, met 14 onttrekkingen. Ernstige incidenten komen voor, maar volledige veiligheid is niet gegarandeerd — tbs blijft mensenwerk.
Op menselijk en maatschappelijk niveau scoort tbs positief: het biedt behandeling aan mensen met psychiatrische stoornissen, met als doel recidive te beperken en functioneren mogelijk te maken. Tegelijk ontbreekt betrouwbare data over hoeveel ex-tbs’ers uiteindelijk volledig zelfstandig functioneren. De realiteit is dat de meeste na tbs doorstromen naar ggz-zorg of beschermde woonvormen en dus blijvende begeleiding nodig hebben.
Busato concludeert dat tbs waarschijnlijk bijdraagt aan veiligheid vooral doordat ex‑tbs’ers zicht houden op zorg en begeleiding; dat het “geneest” of per definitie de oorzaak van gedragsverbetering is, valt niet eenduidig vast te stellen.