Daan Schuurmans (54) in nieuwe serie over Tweede Wereldoorlog: 'Lijkt alsof we niets leren van onze geschiedenis'
In dit artikel:
Daan Schuurmans is het gezicht en de stem van een nieuwe, zeven afleveringen tellende reeks van Het verhaal van Nederland over de Tweede Wereldoorlog, die vanaf woensdag 25 maart wekelijks te zien is op NPO1 om 20.30 uur. De serie werd eerder uitgezonden dan gepland omdat makers en verteller de actuele resonantie met het heden te groot vonden: volgens Schuurmans zijn er opvallende parallellen tussen de periode vóór de oorlog en nu, bijvoorbeeld in het herwonnen expansiedrang van leiders als Poetin en in de heropleving van antisemitisme.
Schuurmans (54) praat in de promotiebeelden vanuit zijn favoriete hoek in café Bar Bonnie in Amsterdam-Zuid en positioneert zichzelf nadrukkelijk als verteller: niet als presentator, maar als iemand die kleine, menselijke verhalen in het grotere geschiedenisbeeld plaatst. De makers openen de reeks met het verhaal van twee boksers, Ben Bril en Sam Olij. Bril, een Joodse bokser, weigert naar de Olympische Spelen van Berlijn te gaan uit angst voor de toenemende Jodenhaat; Olij kiest uiteindelijk voor de NSB. Die persoonlijke tegenstellingen dienen als voorbeeld om te laten zien hoe polarisatie en maatschappelijke breuken in Nederland geleidelijk ontstonden.
Een belangrijk motief in de serie en in Schuurmans’ reflecties is dat antisemitisme geen eenmalig verschijnsel is. Tijdens het werk aan eerdere seizoenen ontdekte hij dat vervolging van Joden in Europa veel ouder is: al tijdens de pest in de 14e eeuw werden Joodse gemeenschappen aangevallen, deels ingegeven door onjuiste opvattingen over hygiëne en bijgeloof. Hij wijst er ook op dat historische maatregelen—zoals het verplicht onderscheiden van Joden door kleding—later vergeten of niet goed op school onderwezen werden. Die lange geschiedenis van vijandigheid is volgens hem relevant voor het begrijpen van waarom haat vandaag weer zo zichtbaar wordt, onder meer na recente aanslagen op een synagoge in Rotterdam en een Joodse school in Amsterdam.
Persoonlijk plaatst Schuurmans zijn rol in een traditie van verhalenvertellers: zijn vader, journalist Ton Schuurmans, was een beeldend verteller die hem inspireerde. Ook voelt hij zich onverwacht tot de rol van “verteller des vaderlands” geroepen; het format is deels geïnspireerd op de Deense reeks Historien om Danmark, waarvan hij een trailer kreeg en die hem overtuigde van het concept om door historische scènes heen te lopen. Het eerdere succes van Het verhaal van Nederland—met soms zo’n twee miljoen kijkers—bevestigde dat de aanpak aanslaat.
Schuurmans benadrukt dat het verleden niet altijd eenvoudig in goed en fout valt uiteen te trekken. Vlak na de oorlog bestond er een strikte scheiding, maar in werkelijkheid waren veel Nederlanders terughoudend en probeerden zij ‘de gordijnen dicht te houden’; oordelen over dat gedrag laat hij achterwege omdat het onmogelijk is te weten hoe je zelf in een bezetting zou handelen. Wel vindt hij het essentieel dat jongere generaties de gruwelen van de Holocaust leren kennen en begrijpen.
Naast de serie noemt Schuurmans zijn persoonlijke wens om verhalen over de oorlog te blijven vertellen, specifiek over het bombardement op Rotterdam en de strijd daar. Hij had ooit bijna een rol in een beoogd vervolg op Soldaat van Oranje en denkt dat Rotterdam een verhaal verdient dat dichter bij de stad en zijn inwoners staat.
Kortom: de nieuwe reeks wil met menselijke portretten, nuance en historische context de Tweede Wereldoorlog duidelijk en relevant maken voor hedendaagse kijkers, juist nu de maker en verteller parallellen met huidige geopolitieke spanningen en een heropleving van haat zien.