Cyberspecialist Marietje Schaake (48): 'Wij zijn verslaafd aan Amerikaanse Big Tech en moeten afkicken'
In dit artikel:
Marietje Schaake, directeur internationaal beleid bij het Cyber Policy Center van Stanford en voormalig D66-Europarlementariër, waarschuwt dat Europa te afhankelijk is geworden van Amerikaanse Big Tech en dat die afhankelijkheid een bedreiging vormt voor economische en democratische soevereiniteit. Ze wijst erop dat bedrijven als Nvidia, Meta, Google en Tesla zulke enorme omzetten hebben dat ze de slimste talenten aantrekken en daarmee meer macht en invloed vergaren dan veel Europese staten. Die concentratie van bevoegdheid zie je volgens haar concreet terug in situaties zoals Oekraïne, waar Elon Musk en Starlink in de praktijk beslissingen kunnen nemen die levens beïnvloeden zonder democratische controle.
Schaake maakt onderscheid tussen de positieve kanten van digitalisering — de digitale infrastructuur ondersteunt onderwijs, zorg en nieuwsvoorziening — en de risico’s wanneer marktbelangen als maatschappelijke belangen worden voorgesteld. Ze vertelt hoe zij vroeg in haar parlementaire loopbaan hoorde van Iraanse vluchtelingen die ondanks westerse steun werden afgeluisterd, deels doordat westerse bedrijven technologie leverden aan autoritaire regimes. Dat voorbeeld onderstreept voor haar dat marktwerking zonder politieke kaders kan leiden tot onbedoelde en gevaarlijke geopolitieke gevolgen.
Economisch wijst ze op het risico van concentratie van kapitaal in Amerikaanse AI: Nederlandse pensioenfondsen hebben volgens een DNB-rapport circa 200 miljard euro in Amerikaanse AI-bedrijven belegd, iets wat kan bijdragen aan een bubbel en tegelijk de Amerikaanse technologische voorsprong versterkt. Ook bedrijven als ASML illustreren de geopolitieke kwetsbaarheid: een bedrijf dat wereldwijd onmisbaar is, kan politiek drukken opleggen en zo ketenrisico’s creëren.
Als oplossing pleit Schaake voor een doelbewuste strategie om Europese alternatieven voor cruciale digitale diensten te ontwikkelen — sociale media, AI, datastorage — en deze stapsgewijs uit te rollen op een Europese fundering. Ze roept op tot meer coördinatie en gezamenlijke economische en politieke instrumenten binnen Europa, waarbij Nederland volgens haar een voortrekkersrol kan vervullen. Volgens Schaake vereist afkicken van Big Tech eerst erkenning van het probleem en vervolgens strategische, gecoördineerde keuzes in beleid en investeringen.
Persoonlijk balanceert ze tussen kritisch onderzoek en praktisch gebruik: ze werkt aan Stanford, waar tools als Outlook en Zoom vanzelfsprekend zijn, maar ze vermijdt het vergroten van haar afhankelijkheid van chatbots voor advies. Ze is bezig met onderzoek en een boek over de invloed van AI op democratie en overweegt na Stanford manieren om zich te blijven inzetten voor mensenrechten en democratische controle over technologie.
De krant start een serie over het loskomen van Amerikaanse Big Tech; Schaake benadrukt dat overstappen lastig maar noodzakelijk is: als individuen en staten niet beginnen, wordt een alternatieve infrastructuur alleen maar moeilijker te realiseren.