Cyberspecialist Marietje Schaake (48): 'Wij zijn verslaafd aan Amerikaanse Big Tech en moeten afkicken'
In dit artikel:
Marietje Schaake waarschuwt dat Europa te afhankelijk is geworden van Amerikaanse Big Tech en pleit voor een strategische afbouw van die afhankelijkheid. Schaake, voormalig D66-Europarlementariër en sinds 2019 directeur internationaal beleid bij het Cyber Policy Center van de Stanford-universiteit, noemt de concentratie van kapitaal en talent bij bedrijven als Nvidia, Meta, Google, Tesla en chipbedrijven zorgwekkend: hun omzet en vermogen overstijgen die van veel Europese landen, waardoor ze de slimste ingenieurs aantrekken en inzetten voor bedrijfsbelangen in plaats van het algemeen belang.
Als illustratie wijst ze op Oekraïne, waar volgens haar één privébeslisser — Elon Musk met Starlink — kon bepalen of miljoenen mensen toegang tot communicatie hebben. Dat laat zien hoe commercieel eigendom van cruciale infrastructuur kan leiden tot politieke en humanitaire afhankelijkheid zonder democratische controle. Schaake zegt verder dat de regering onder Trump Big Tech extra ruimte heeft gegeven; techtopmannen worden niet meer tegengewerkt en kunnen ongestoord hun invloed uitbreiden, wat volgens haar de Amerikaanse dominantie in AI en digitale infrastructuur versterkt.
Economische verbondenheid maakt het probleem concreet: een DNB-rapport van december wijst uit dat Nederlandse pensioenfondsen zo’n 200 miljard euro in Amerikaanse AI-bedrijven hebben zitten. Schaake waarschuwt dat die kapitaalstromen Europese innovatie verzwakken en bijdragen aan een concentratie van macht in de VS, met het risico van een economische bubbel en geopolitieke kwetsbaarheid. Ze benadrukt dat ook succesvolle Nederlandse technologie — ASML noemt ze als voorbeeld — geopolitieke consequenties heeft; mondiale afhankelijkheid van zulke leveranciers kan gebruikt worden als drukmiddel in internationale politieke conflicten.
Schaake pleit voor Europese digitale soevereiniteit: het stapsgewijs uitrollen van eigen alternatieven voor sociale media, AI, dataopslag en andere basistechnologieën, geworteld in Europese waarden en regels. Dat vraagt volgens haar coördinatie op EU-niveau, gecombineerd met politieke wil en investeringen. Nederland zou volgens haar een voortrekkersrol kunnen vervullen om als digitaal koploper binnen Europa gewicht in de schaal te leggen.
Haar zorgen reiken verder dan economische effecten. In het Europees Parlement hoorde ze vroeg in haar carrière hoe Iraanse vluchtelingen werden afgeluisterd, terwijl westerse bedrijven spionageapparatuur leverden — een ervaring die haar overtuigde dat marktvrijheid niet vanzelf leidt tot maatschappelijk verantwoorde uitkomsten. Ze ziet een fundamenteel conflict tussen marktlogica en het publieke belang: in de VS is de staat terughoudend en laat men de bedrijven veelal vrij, met gevolgen voor mensenrechten, veiligheid en democratie.
Schaake houdt zich in Stanford bezig met de vraag wat AI en digitale platforms betekenen voor samenleving en democratie; ze werkt aan een boek over de macht van techbedrijven en de politieke agenda erachter. Privé probeert ze zorgvuldig om te gaan met tools van Big Tech: ze werkt met universiteitssoftware als Outlook en Zoom omdat dat onderdeel is van haar onderzoek, maar ze vermijdt het vergroten van afhankelijkheid van chatbots.
De krant start een serie over het loskomen van Amerikaanse Big Tech, met praktische stappen voor wie wil overstappen. Schaake erkent dat dat afkicken lastig is — sociale druk en gemak belemmeren individuele overstap — maar zegt dat collectieve actie noodzakelijk is: als Europa niet zelf bouwt aan alternatieven, blijft het afhankelijk en kwetsbaar. Ze onderzoekt nog wat haar volgende publieke rol wordt na Stanford; haar prioriteit blijft mensenrechten en het herstellen van democratische zeggenschap over technologie.
Kort CV: geboren 1978 in Leiden, studie aan UvA, Europarlementariër 2009–2019, sinds 2019 bij Stanford, columnist in Financial Times sinds 2018, publiceerde in 2024 De tech-coup, en is vanaf 2025 lid van de Board van Mediahuis.