Crisis in de gevangenis: geloofwaardigheid van rechtstaat staat op het spel | LC commentaar
In dit artikel:
Begin vorig jaar kwam voormalig staatssecretaris Ingrid Coenradie (toen PVV, nu JA21) onder vuur door haar voorstel om gedetineerden met korte straffen eerder vrij te laten — tot twee weken eerder voor straffen tot één jaar — om de nijpende ruimte- en personeelstekorten in de gevangenissen te verlichten. Rechts parlement en figures zoals Geert Wilders reageerden fel en ook de rechterlijke macht waarschuwde dat politieke ingrepen in strafuitvoering het gezag van de rechtspraak kunnen ondermijnen. Desondanks werd Coenradie grotendeels toegegeven en ging de maatregel in.
Volgens strafrechtadvocaat Tjalling van der Goot, die maandag in de Leeuwarder Courant zijn zorgen uitte, zijn de problemen in het Nederlandse penitentiaire systeem daarmee echter niet opgelost. Hij wijst op twee kernoorzaken: het veelvuldig toepassen van voorlopige hechtenis en de massale inzet van korte gevangenisstraffen. Hoewel de tijd in voorlopige hechtenis van de eindstraf wordt afgetrokken, zit bijna de helft van de gedetineerden in voorlopige hechtenis en wordt ongeveer één op de zeven later vrijgesproken — wat leidt tot een aanzienlijke bezetting van cellen door mensen die de straf niet behoorden uit te zitten. Korte straffen, de meest gebruikte sanctie, werken volgens Van der Goot averechts: ze verstoren werk, huisvesting en relaties en verhogen de kans op recidive.
Een recent NRC-reportage over penitentiaire inrichting Zwolle voegt een derde factor toe: een sterke toename van gedetineerden met verstandelijke beperkingen, psychische problematiek of verslaving. Personeel wijt dit deels aan afgeschaalde zorg en de groeiende complexiteit van maatschappelijke problemen; mensen met verslavingen of schulden lopen meer risico op strafbare feiten.
Van der Goot pleit voor minder voorlopige hechtenis en minder korte gevangenisstraffen en ziet meer effect in langere werkstraffen en elektronische detentie (enkelband). De auteur waarschuwt dat het voortduren van de huidige praktijken — vertraagde aanvang van straffen, niet-opgeroepen zelfmelders en ingekorte detenties — de geloofwaardigheid van de rechtstaat aantast en vraagt om hernieuwd politiek en maatschappelijk debat.