Chatbots kunnen niet in alle boeken hun gang gaan. Je mag niet sifersûgje, datadolle of masineswylje, zeggen de Friezen
In dit artikel:
Als een boek expliciet datamining verbiedt, mag de inhoud niet automatisch doorzocht of geanalyseerd worden door bijvoorbeeld een chatbot — uitgevers willen zo controle houden over het gebruik van teksten. Rond die praktijk ontstond een creatieve zoektocht naar een passend Fries woord voor "datamining" en aanverwante begrippen.
Anke Steenaart bracht het oudere Fries woord ûntfytmanje weer onder de aandacht; de populairste nieuwe suggestie bleek echter datadolle te zijn. Veel inzenders kozen voor varianten met -dolle of termen die het idee van graven, zoeken en verzamelen oproepen: gegevensdolle (Marten Otten), linedolle of skeakelsykje (Geart van der Meer) en begrippen als keatensmeie of Byntwurk voor het samenvoegen van losse onderdelen tot één geheel. Anderen gingen meer richting "bij elkaar harken" en boden vormen als feitenswylje, opharkje of masineswylje.
Levendige alternatieven legden ook de nadruk op onrechtmatig wegnemen of roven: botrôf voor extraction door een bot, contintrôf/kontintynklauwe en zelfs termen met een verbodsnuance zoals ferwurkingferbod. Er waren ook suggesties die het functie-aspect benadrukken: feitensneuperij, feitenekstraksje, sifersûgje of nijswinning.
Een aantal inzenders koos beeldende metaforen: krinteslining (krenten uit de brij halen), statistykslinerje (stiekem snoepen van cijfers) en neiplúzje/útinoar plúzje (uit elkaar pluizen). De voorstellen tonen hoe men probeert de balans te vinden tussen precies technisch taalgebruik en levendige, cultuurgebonden beeldspraak in het Fries.
Tot slot kwam in dezelfde rubriek een nieuw verzoek aan bod: voor een ijsrollator (een rollator met ijzers) zoekt men een geschikte Friese term; eerder gebruikte voorstel was leunkroade, maar er wordt nog naar een alternatief gezocht. De hele bijeenkomst van voorstellen illustreert zowel de taalkundige creativiteit binnen de Friese gemeenschap als de zorg rond digitale toegang tot teksten en de wens om die vindbaarheid in eigen woorden te benoemen.