Brankele Frank: Op de bank voor je uit staren is ook productief
In dit artikel:
Neurobioloog Brankele Frank schreef Het Grote Ontprikkelboek om mensen te laten zien hoe de constante stroom aan prikkels in de moderne samenleving tot mentale uitputting en uitval leidt, en wat je daar praktisch tegen kunt doen. Het boek bevat bijdragen van wetenschappers, schrijvers en muzikanten, afgewisseld met verklarende hoofdstukken van Frank zelf en ruimte voor oefeningen, puzzels en kleurplaten waarmee lezers direct aan de slag kunnen.
Frank signaleert dat de Nederlandse cultuur sterk gericht is op productiviteit, efficiency en continue groei, waardoor er van mensen wordt verwacht dagelijks even hoog te presteren. Die eenvormige druk — iedereen maar in hetzelfde tempo ‘doorgaan’ — maakt mensen moe en verklaart deels de hoge aantallen psychische klachten: volgens het artikel heeft ongeveer 26% van de Nederlanders psychische problemen en valt circa 8% van de werknemers uit met een burn-out. Die uitval vergroot de druk in sectoren als zorg en onderwijs en veroorzaakt een kettingreactie.
Cognitief legt Frank uit dat ons brein grofweg tussen twee netwerken schakelt: het executive control network voor geconcentreerd werk en het default mode network (DMN) dat ruimte biedt aan creativiteit, associatief denken en reflectie. Ontprikkelen betekent volgens haar niet wegvluchten naar passieve afleiding (zoals eindeloos scrollen), maar het executieve systeem tijdelijk ontlasten zodat het DMN actief kan worden. Actief ontspannen — activiteiten waarbij lichaam en handen betrokken zijn, zoals wandelen, koken, tuinieren, breien of muziek maken — werkt volgens haar beter dan passief consumeren van prikkels.
Het boek biedt een praktisch ‘menu’ van ontprikkelaars op verschillende tijdsduur: korte handelingen van één tot vijf minuten (bijv. koud water over de polsen, frisse lucht halen), activiteiten van 10–30 minuten (een wandeling zonder audio, repetitieve huishoudtaken) en langere sessies van een uur of meer (creatief werk, breien, of doelloos op pad gaan als toerist in eigen omgeving). Belangrijke principes zijn: minder voorspelbaarheid toelaten, tempo synchroniseren met wat je zintuigen aankunnen, en ruimte maken voor nadenken, aandacht en compassie richting anderen.
Achtergrond: Brankele Frank (1987) is neurobioloog en wetenschapscommunicator, columnist bij Het Financieele Dagblad en maker van de podcast Let’s go Mental. Na haar tweede burn-out schreef ze eerder Over de kop; ze won ook het 26e seizoen van tv-programma De slimste mens. Het Grote Ontprikkelboek is uitgegeven door Atlas Contact/Spring (adviesprijs €24,99).