Boswachter Aaldrik houdt van de roodborst: hij is er altijd dus je kunt 'm goed bestuderen. En dan die verhalen!
In dit artikel:
Stephen Moss bracht een paar jaar geleden een lofzang uit op de roodborst, bedoeld als hedendaagse opvolger van de ruim negentig jaar oude wetenschappelijke monografie van David Lack. Waar Lack vooral wetenschappelijk te werk ging, is Moss’ boek vooral een ode aan de alledaagse vogel vol cultuurhistorische anekdotes en natuuropmerkingen.
De roodborst verschijnt veelvuldig in onze cultuur—denk aan kerstkaarten—maar de oorsprong van die beeldspraak is minder romantisch dan het lijkt. Volgens overleveringen zou de vogel zijn borst hebben verschroeid bij het warmhouden van het kindje Jezus; zulke religieuze en volksverhalen koppelen de vogel aan sacrale symboliek. Historisch handelt het gebruik op kerstkaarten waarschijnlijk vooral om een marketingtruc: negentiende-eeuwse Engelse postbodes droegen rode uniformen en werden 'Robins' genoemd; zij waren populair en hun afbeelding verkocht goed, later werd dat beeld door de echte roodborst vervangen.
Aaldrik Pot, boswachter in Drenthe en auteur van de tekst, verklaart zijn persoonlijke fascinatie met praktische observaties: roodborsten lijken op lijsters, zijn jaarrond zichtbaar in tuin, stad en bos, en laten gedrag goed bestuderen. Ze zijn beeldschone poseurs met een dieporanje borst—de Engelse benaming redbrest bestaat ouder dan het woord 'oranje' in de taal, dat later via de Prins van Orange in onze woordenbank kwam.
De vogel kan opvallend tam zijn—beroemde verhalen beschrijven exemplaren die op een scheprand wachten om uitgegraven wormen te pikken—maar die vertrouwdheid heeft een simpele oorzaak: voedsel. Tegelijk zijn roodborsten geen sociale gezelligheidsvogels; ze verdedigen fel hun territorium, ook in de winter, en verdrijven soortgenoten en potentiële partners met veel lawaai. Minder bekend: ook wijfjes kunnen zingen. Rondom de roodborst bestaat verder een rijk arsenaal aan bijgeloof: van weersvoorspellers tot beschermers tegen bliksem en vuur.
Pot verbindt in zijn maandelijkse bijdrage liefde voor natuur en oude boeken en plaatst Moss’ boek en de talloze verhalen over de roodborst in die bredere context.