'Boekverbranding' voltrekt zich nu digitaal, door AI | opinie

In dit artikel:

Bearn Bilker’s analyse van 1 juni zette Jan Bruin aan tot een reflectie over parallellen tussen het Duitsland van de jaren dertig en de huidige wereld: waar nazi’s vroeger boeken verbrandden, gebeurt er nu iets soortgelijks, maar subtieler en digitaal. Volgens Bruin zijn het niet meer geüniformeerde knokploegen maar geüniformeerde algoritmen die kennis en zichtbaarheid sturen.

Hij plaatst dat beeld in historisch perspectief: de boekdrukkunst vanaf de vijftiende eeuw brak het monopolie van kerkelijke en elitaire kennis open en bracht een verschuiving van uniformiteit naar pluriformiteit (denk aan Reformatie en wetenschappelijke publicaties in de volkstaal). Digitalisering lijkt dat proces deels te keren. Waar een kleine huisbibliotheek een brede, vaak trage maar kritische oriëntatie mogelijk maakte, volstaat nu een smartphone die alles snel levert — en waarop AI steeds vaker de selectie en presentatie bepaalt.

Die AI, waarschuwt Bruin, vermindert de afstand tot bronnen en het vanzelfsprekende zoeken en vergelijken; het belooft tijdswinst maar trekt mensen binnen in de logica van techplatforms. Het gevolg is volgens hem dat het vermogen tot zelfstandig oriënteren verdampt: een moderne, digitale variant van de boekverbranding waarbij niet fysiek papier, maar pluriforme toegang tot kennis verloren gaat.

Jan Bruin woont in Workum.