Blauwtong doodde hele veestapel van Friese boer: 'Zo erg als dit ben ik het niet tegengekomen'
In dit artikel:
In 2024 verwoestte het blauwtongvirus de bedrijfsvoering van een Friese melkveehouder: binnen enkele dagen verslechterde de gezondheid van de dieren zo snel door infectie via knutten (kleine steekmugjes) dat dierenartsen tientallen koeien moesten laten inslapen en uiteindelijk de volledige melkveestapel verloren ging. De kadavers werden afgevoerd; de boer raakte financieel zwaar in de problemen, moest zijn bedrijf verkopen en kon ruim een jaar later een faillissement niet meer voorkomen.
Blauwtong is al langere tijd aanwezig in Europa en verdwijnt niet meer uit het continent. Brussel trok daarom per 15 juli de blauwtongvrije status voor heel Europa in; Nederland verloor die status al in september 2023, nadat ziekteverschijnselen opdoken bij schapen en runderen. In 2024 registreerde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) meer dan 11.000 getroffen melkveebedrijven. Royal GD rapporteerde dat de sterfte onder runderen dat jaar met ongeveer 42 procent steeg tot circa 13.500 dieren. Er zijn inmiddels bevestigde gevallen in zeker twintig EU-lidstaten, en ook begin dit jaar werd nabij de Nederlandse grens in Duitsland een besmetting gevonden.
Het virus wordt overgebracht door knutten en niet rechtstreeks van dier op dier, maar de gevolgen kunnen zwaar en snel zijn: hoge koorts, lusteloosheid, kreupelheid, ontsteking van de kroonranden en soms zelfs het loslaten van hoeven. Omdat blauwtong geen ruimingsplicht kent, bestaan er geen volledige registraties van extreme uitbraken, en er is geen schadevergoeding via het Diergezondheidsfonds. Daardoor blijft het beeld van zeldzame, maar desastreuze individuele gevallen onvolledig. Andere veehouders rapporteerden ook ingrijpend veeverlies; een melkveehouder uit Beilen verloor bijvoorbeeld negentig dieren met uiteenlopende gezondheidsproblemen en verminderde vruchtbaarheid.
De emotionele tol is groot voor boeren en betrokken dierenartsen, en financiële gevolgen zijn vaak doorslaggevend voor het voortbestaan van een bedrijf. Adviseurs en accountants wijzen erop dat normale jaarlijkse sterfte rond 2–3 procent ligt, maar bij een extra sterfte van 5–10 procent kunnen de directe verliezen al boven de 50.000 euro uitkomen. Bij het volledig wegvallen van melkproductie lopen de inkomsten direct terug; een grove berekening illustreert dat een wegvallende productie van circa 1.500 liter per dag tegen 55–60 cent per liter al bijna 900 euro per dag aan inkomsten scheelt.
Wageningen University & Research, LTO en Royal GD volgen de situatie nauwgezet en informeren veehouders. Vaccinatie is mogelijk maar kost ongeveer 10 euro per koe per jaar en boeren wegen die uitgave tegen de onzekerheid van effectiviteit en het risico van besmetting af. Een strenge winter kan de verspreiding van knutten remmen, maar nieuwe gevallen in Europa tonen dat blauwtong een aanhoudende bedreiging vormt voor de melkveehouderij — zowel qua diergezondheid als economische stabiliteit. De LC sprak met direct betrokkenen maar publiceert geen namen vanwege persoonlijke omstandigheden.