Biologische klok belangrijk voor gezondheid en productiviteit. Chrono-wetenschapper Marijke: 'Het zou goed zijn als we er meer rekening mee houden'

In dit artikel:

Onze interne klok verschilt per persoon en blijkt steeds meer bepalend voor gezondheid, prestaties en veiligheid. Marijke Gordijn (64), slaapwetenschapper en oprichter van het Groningse Chrono@Work, zet jarenlange onderzoekskennis om in bruikbare diensten voor bedrijven en steeds vaker ook consumenten. Haar uitgangspunt: mensen zijn ochtend- of avondtypes; melatonineprofielen laten zien wanneer iemands biologische nacht begint en eindigt, en dat tijdspatroon raakt aan slapen, eten, medicatie, werk en sport.

Chrono@Work, gestart in 2012, werkt vooral in de B2B-markt als contractresearcher. Klanten variëren van technologiebedrijven (zoals Philips, waarvoor Gordijn eerder onderzoek deed rond het Wake Up Light) tot gezondheidsbedrijven (SunLED Life Sciences) en grote organisaties als Defensie en NOC*NSF. Projecten duren doorgaans een jaar tot anderhalf jaar en onderzoeken bijvoorbeeld de effecten van nabij-infraroodlicht op rusthartslag, immuunsysteem en stemming, of hoe je jetlag kan beperken met op maat gemaakte adviezen. De Nobelprijs van 2017 voor chronobiologie versnelde de belangstelling voor het vakgebied en de commerciële toepassing ervan.

Een belangrijk thema is personalisatie: niet alleen generalistische slaapadviezen, maar meten wie wanneer vatbaar is. Chrono@Work ontwikkelt daarom methoden om individuele ritmes in kaart te brengen — met melatoninemetingen uit speeksel op verschillende tijdstippen en algoritmes die het dag-nachtritme voorspellen. Die data vormen de basis voor praktische aanbevelingen over wanneer iemand het beste kan slapen, eten, sporten, of juist licht of donker opzoeken. Toepassingen reiken van het verhogen van veiligheid en prestaties in militaire eenheden tot het optimaliseren van medicatietiming (chronotherapie).

Voor het eerst richt het bedrijf zich ook rechtstreeks op consumenten via de dienst Sleep in Sync. Klanten vullen eerst vragenlijsten of voeren een intakegesprek; als melatonineproblemen vermoed worden, sturen zij speekselmonsters op voor laboratoriumanalyse. Vervolgens ontvangen ze een persoonlijk rapport met advies. Dat proces is arbeidsintensief en kostbaar; als de klachten een andere oorzaak hebben, adviseert Chrono@Work daar meteen naar door te verwijzen.

Verder werkt het bedrijf aan draagbare technologie — een slim horloge dat iemands biologische klok continu volgt en concrete dagindelingen aanbeveelt — en adviseert het over inzet van licht en, waar passend, gecontroleerd gebruik van melatonine om het ritme te verschuiven. Gordijn benadrukt dat kennis nu zover reikt dat verkeerde timing van werkzaamheden of medicatie serieuze gevolgen kan hebben; historische calamiteiten tonen hoe slaaptekort en verkeerd ritme menselijke fouten kunnen vergroten.

Gordijn wil Chrono@Work minder aan haar eigen naam koppelen zodat de organisatie zelfstandig doorgroeit. Ze blijft actief als docent en spreker en schreef het boek De klok met duizend wijzers om het belang van chrono-kennis breder bekend te maken. Volgens haar en haar team zou meer aandacht voor individuele biologische klokken veel winst kunnen opleveren voor welzijn, veiligheid en effectiviteit.