Bijna-Friezin Desi van Doeveren (35) speelt eerste vrouwelijke arts en vrouwenrechtenactivist Aletta Jacobs in nieuwe musical. 'Ze was eigenlijk heel grappig'
In dit artikel:
Actrice en zangeres Desi van Doeveren (35) speelt de hoofdrol in de nieuwe voorstelling Aletta de Musical van Theater Oostpool. Vooraf wist ze relatief weinig over Aletta Jacobs; nu reist ze naar Sappemeer en Groningen om zich in het leven van de eerste Nederlandse vrouwelijke arts en voorvechtster van vrouwenrechten te verdiepen. Een bezoek aan Jacobs’ ouderlijk huis — waar een huidige bewoonster haar brieven, ansichtkaarten en een tweede druk van Jacobs’ boek liet zien — maakte diepe indruk en versterkte haar gevoel van verantwoordelijkheid voor de rol.
Aletta Jacobs (1854–1929) groeide op in een Joods gezin in Sappemeer; haar vader, plattelandsarts, betrok zijn dochters bij zijn werk en gaf hen onderwijs in onder meer Latijn en medische vaardigheden. Jacobs wilde al vroeg arts worden en brak met haar wilskracht diverse barrières: in 1870 was ze de eerste vrouw op de HBS van Sappemeer, kort daarna kreeg ze als eerste Nederlandse vrouw toestemming van minister Thorbecke om universitaire examens te doen. Ze studeerde af als arts aan de Rijksuniversiteit Groningen en promoveerde later als eerste vrouw aan die universiteit. Jacobs werkte onder meer in Londen als vrouwen- en kinderarts, zette in Amsterdam spreekuren op voor arme arbeidersvrouwen en pleitte voor anticonceptie. Internationaal was ze actief in de vrouwenbeweging; ze ondernam wereldreizen met Carrie Chapman Catt en bezocht in 1915 president Woodrow Wilson om vrouwenrechten en vrede te bevorderen. Haar inzet droeg bij aan het invoeren van het vrouwenkiesrecht in Nederland in 1919.
De nieuwe musical wil Jacobs’ omvangrijke leven menselijk maken: niet alleen haar prestaties, maar ook haar verdriet, fouten en contradicties komen aan bod. Het creatieve team onder regie van Daria Bukvić kiest voor een tragikomische benadering, waarin humor en ernst elkaar afwisselen. Van Doeveren benadrukt dat de voorstelling bewust ook Jacobs’ minder progressieve, koloniale denkbeelden niet onbenoemd laat; de makers willen historische context bieden en tegelijk de relevantie van haar strijd voor vandaag benadrukken. Volgens Van Doeveren is het belangrijk dat het verhaal breed publiek bereikt — ook mannen — omdat gelijkheid volgens haar solidariteit vraagt en niet alleen vrouwenwerk is.
Persoonlijk raakt Van Doeveren sommige scènes diep, met name sterfscènes die nieuw voor haar zijn, en ze werkt aan een balans tussen volledige overgave en het doseren van emotie tijdens repetities en voorstellingen. Ze ziet parallellen tussen Jacobs’ vasthoudendheid en haar eigen aanpak: waar Aletta direct de daad bij het woord voegde, is Van Doeveren zelf soms bedachtzamer. Ook legt ze een beeldspraak met het boerenwerk van haar partner: rechten en vooruitgang komen niet vanzelf, maar vragen inspanning en zorg.
Achtergrond over Van Doeveren: ze is geboren in 1990 in Leiden, opgeleid aan Codarts Rotterdam en bekend van muziektheaterproducties, tv-rollen (onder meer Piet in Het Sinterklaasjournaal) en stemacteerwerk (zoals Rubble in PAW Patrol). Ze woont in Amsterdam en verhuist binnenkort naar de omgeving van Dokkum.
Praktische informatie: Aletta de Musical gaat op 21 maart in première in het DeLaMar Theater in Amsterdam. Naast Van Doeveren staan onder anderen Gaia Aikman, Eva van der Gucht en Kees Boot in de cast. De voorstelling is later in het Noorden te zien: 9–12 april in SPOT Groningen en 24–25 april in De Harmonie in Leeuwarden. Theater Oostpool maakt met deze productie een nieuwe, eigen bewerking van Jacobs’ leven; eerder (2014) bestond al een andere Aletta-musicalproductie die in Groningen werd gespeeld. Tickets en meer informatie zijn te vinden via oostpool.nl/voorstellingen/alettademusical.