Bij armoedebestrijding maakt het veel uit op welke partij je stemt
In dit artikel:
Gemeenten hebben veel instrumenten om armoede en schulden lokaal aan te pakken; naast uitkeringen kunnen ze belastingen kwijtschelden, toeslagen regelen en heel eigen beleidsmaatregelen ontwikkelen. Dat maakt lokale politiek en partijkeuze relevant voor kiezers die armoedebestrijding belangrijk vinden. Twee Friese voorbeelden laten zien hoe verschillend die aanpak kan zijn: het landelijke Noardeast-Fryslân en stadsgemeente Leeuwarden.
Noardeast-Fryslân kampt met relatief lage inkomens en stijgende probleemschulden: het aantal huishoudens met schulden nam van circa 1.160 in 2022 naar ongeveer 1.340 in 2023 (rond 6,7% van de gezinnen). Om problemen vroeg te signaleren krijgen ambtenaren maandelijks meldingen van betalingsachterstanden van woningcorporaties, zorgverzekeraars, energiebedrijven en waterbedrijf Vitens. Met die informatie zoekt de gemeente gezinnen op om hulp te bieden; wethouder Bert Koonstra stelt dat deze werkwijze binnen de wettelijke kaders valt, hoewel het drempels rond privacy raakt. Daarnaast koos de gemeente voor een structurele, creatieve interventie tegen zogenaamde energiearmoede: een coöperatie waarmee ze bestaande, vaak oudere woningen met lage energielabels wil verduurzamen. Doel is eerst circa 6.000 woningen in de zogenoemde kleischil te verbeteren. Naast lagere energierekeningen levert dit lokale werk op voor isolatiebedrijven, glaszetters en installateurs en vermindert het CO2-uitstoot. Voor de coöperatie is instemming van het Rijk nodig; Koonstra voerde daarover gesprekken in Den Haag.
Leeuwarden kampt met grotere en hardnekkige armoedeproblemen; van oudsher scoort de gemeente hoger dan de rest van Fryslân. Volgens de armoedemonitor leeft ongeveer 4,3% van de inwoners in armoede, en 10% van de kinderen groeit op in een gezin met een uitkering (landelijk en provinciaal is dat 6%). De overheid investeert flink in de achterstandswijk Leeuwarden-Oost: ruim €700 miljoen van het Rijk is toegewezen aan twintig aandachtswijken, waaronder vijf wijken in Oost. In dat stadsdeel woont 60% van alle bijstandsgerechtigden in Leeuwarden; het integrale programma van meer dan vijftig partners loopt over twintig jaar en is gericht op structurele verbeteringen.
Een concreet en vernieuwend experiment in Leeuwarden-Oost is de proef SchuldenvrijLWD. De gemeenteraad stelde €350.000 beschikbaar om bij honderd huishoudens de resterende schuld (na een minnelijke regeling) in één keer kwijt te schelden. Deelnemers krijgen daarnaast intensieve begeleiding zodat zij schuldenvrij blijven en hun leven weer op kunnen bouwen — een alternatief voor langdurige afbetalingsregelingen.
Beide gemeenten tonen dat aanpak op maat, gericht op lokale problematiek en met creatieve instrumenten, effect kan hebben. De maatregelen verschillen naar schaal en karakter van het probleem, wat benadrukt dat politieke keuzes op gemeentelijk niveau directe gevolgen hebben voor mensen in armoede. Dit artikel maakt deel uit van een serie in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart.