Apartheid op Bloukoeniekraal

In dit artikel:

Annemarié van Niekerk, Zuid-Afrikaans schrijfster die in Nederland woont en recensies schrijft voor Trouw, verwerkt in haar nieuwe roman De strafstoel opnieuw de erfenis van de apartheid. Waar haar eerdere mémoir Om het hart terug te brengen op persoonlijke ervaring stoelde, kiest ze nu voor fictie: een klein, geconcentreerd verhaal waarin de grote thema’s van haar geboorteland scherp naar voren komen.

Het verhaal speelt zich af op Bloukoeniekraal, een afgelegen boerderij aan een rivier, waar het hoofdgebouw tegenover de kleine ‘huisjes’ van het zwarte personeel ligt. Hoofdpersoon Ada keert na dertig jaar terug en logeert bij haar vriendin Mel in een van die huisjes. Langzaam moet ze de vermolmde geschiedenis van het familiebedrijf onder ogen zien: vader Esias, een gewelddadige en door trauma’s getekende man (onder meer gevormd door grensoorlogen), misbruikt Ada en mishandelt haar broer Des. Moeder Vera is vertrokken maar verschijnt sporadisch. De zwarte hulp, vertegenwoordigd door Janna, houdt het huishouden draaiende en fungeert als emotionele steun voor de kinderen.

Kleine details — een vervallen wit kerkje met mysterieuze letters, de dagelijkse vernederingen van het personeel, het gereciteerde bijbelteksten naast brute macht — openbaren stapsgewijs hoe isolement, religieuze rechtvaardiging en raciale hiërarchie samen desastreuze gevolgen hebben. Van Niekerk brengt ook de omkering in het post-apartheid Zuid-Afrika in beeld: veranderde machtsverhoudingen zetten relaties onder spanning en dwingen personages tot confrontatie met het verleden.

De strafstoel is minder omvangrijk dan haar vorige boek maar blijft een indringende reflectie op schuld, trauma en de nasleep van raciale onderdrukking. Uitgever: Atlas Contact; prijs: €24,99.