Ad Visser over David Bowie, tien jaar na zijn dood. 'Album 'Blackstar' vertelde hoe hij als kunstenaar zijn afscheid van het leven wilde vormgeven'
In dit artikel:
In 2014 kreeg David Bowie de diagnose leverkanker, iets wat slechts een selecte kring wist. De nieuwe documentaire David Bowie: The Final Act toont hoe hij in stilte doorwerkte en zijn afscheid zorgvuldig regisseerde: het album Blackstar, uitgebracht op 8 januari 2016, verscheen twee dagen voor zijn onverwachte overlijden op 10 januari 2016 en bleek na zijn dood vol aanwijzingen en symboliek te zitten. Vooral de nummers en video’s rond Blackstar en Lazarus vielen achteraf als puzzelstukjes op hun plek en werden gezien als een bewust artistiek afscheid.
Popkenner Johan van Slooten, die Bowie twintig jaar geleden heeft ontmoet, beschrijft hem als toegankelijk en nuchter. Van Slooten benadrukt ook Bowies zakelijke vindingrijkheid: hij behoorde tot de eersten die bepaalde rechten afstond, een handelwijze die later door veel andere artiesten gevolgd werd. Muziekpundit Ad Visser signaleerde al eerder een onderstroom in Bowies werk — met name vanaf The Next Day — die duidde op een naderend afscheid. Visser leest in Bowies laatste projecten het verlangen om afstand te nemen van vroegere personages zoals Ziggy Stardust en weer dichter bij de man David Jones te komen. De Lazarus-video, waarin Bowie in een kast verdwijnt, ziet hij als een bewuste verwijzing naar zijn naderende einde en als een vorm van kunstzinnige voltooiing.
De documentaire belicht ook minder glansrijke periodes, zoals de experimentele fase met Tin Machine, die commercieel minder succesvol was maar volgens Visser essentieel om zichzelf te heruitvinden. Hij bekritiseert platenmaatschappijen als te resultaatgericht; voor Bowie was creativiteit juist het voortdurend vernieuwen en durven loslaten van het oude. Persoonlijke anekdotes in de film tonen Bowies menselijkheid en humor — van vroege ontmoetingen na Space Oddity tot een berucht Toppop-optreden in 1974 waarbij een knalrode gitaar en een ooglapje onbedoeld iconische beelden opleverden.
De documentaire David Bowie: The Final Act wordt uitgezonden op vrijdag 9 januari om 22:10 uur op NPO 3 en is online te zien via npodoc.nl en NPO Start. De film schetst hoe Bowie zijn leven en dood als één groot kunstwerk vormgaf en zo een bewuste, magistraal uitgevoerde afsluiting van zijn carrière achterliet.