Aan de slag met strafbare illegaliteit: het is nu het moment voor de Eerste Kamer om het wetsvoorstel te torpederen | opinie
In dit artikel:
Het strafbaar stellen van illegaal verblijf is vooral symboolpolitiek die juist de kwetsbaarsten criminaliseert, betoogt jurist Frits Nies. De kwestie speelt opnieuw nu het kabinet Jetten aantreedt: een wetsvoorstel van PVV-minister Faber dat illegaal verblijf strafbaar wil maken werd in de Tweede Kamer gesteund door VVD en CDA en verworpen door D66. Voor het nieuwe kabinet en de coalitiepartijen is het daarmee ook een politieke geloofwaardigheidstest: kan dit wetsvoorstel in de Eerste Kamer worden tegengehouden of moet het kabinet een koers volgen die aansluit bij de PVV?
Juridisch is de maatregel slecht te rechtvaardigen. Illegaal verblijf is al geregeld in de Vreemdelingenwet en leidt tot uitzetting en inreisbeperkingen; het toevoegen van een strafrechtelijk regime voegt weinig toe aan doelmatigheid of proportionaliteit. Bovendien ontstond een beperkte CDA-novelle die humanitaire hulp vrijwaart, maar dat lost het fundamentele bezwaar niet op: er dreigt een systeem waarin mensen herhaaldelijk voor hun bestaan worden gestraft zonder dat hun situatie verbetert, terwijl mensenrechten (zoals toegang tot zorg) onder druk kunnen komen te staan.
Praktisch en moreel is criminalisering contraproductief. Nies wijst op voorbeelden uit andere landen (zoals Italië) waar een strafbaarstelling niet leidde tot minder migratie, maar wel tot meer zwartwerk, uitbuiting en wantrouwen richting autoriteiten. Opsporing en vervolging van mensen zonder gevaarlijke criminaliteit zou politie en justitie afleiden van zwaardere misdaad. Ook ontstaan perverse effecten: slachtoffers van mensenhandel doen minder snel aangifte, ouders zonder papieren kunnen van kinderen worden gescheiden, en uitgeprocedeerden die zich melden voor vertrek riskeren strafrechtelijke vervolging.
Als alternatief pleit de auteur voor afwijzing van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer en voor beleid dat realistische legale migratiekanalen opent, snelle en eerlijke asielprocedures bevordert, inzet op integratie en humane terugkeer organiseert voor wie niet mag blijven. De rechtsstaat is volgens Nies beter gediend met aanpak van echte ondermijning dan met het bestraffen van kwetsbaarheid.